Op 27 mei is het essay in boekvorm Het woord en het beeld verschenen van de hand van Henk Pröpper. In dit essay onderwerpt Pröpper de monumentale documentaire Shoah (1985) van Claude Lanzmann aan een onderzoek. Ten aanzien van die documentaire stelt hij vragen als: wat wil Lanzmann ons met de documentaire vertellen, laten weten en ervaren, en wat kunnen wij daar vervolgens over zeggen? Welke strategieën zet hij in als filmer, auteur en interviewer? En is de Holocaust volgens Lanzmann eigenlijk wel in beeld of taal te vatten, of doet elk woord en beeld uiteindelijk afbreuk aan de werkelijke gebeurtenissen?

Uiteraard heeft Shoah een uitvoerige receptie gehad, meteen vanaf het moment van verschijning. Pröppers essay voorziet de film echter van een nieuwe dimensie, onder meer door zijn keuze om de boekuitgave van Shoah, waarin de teksten uit de documentaire in transcriptie zijn opgenomen, bij zijn analyse te betrekken. In zijn essay verkent Pröpper nauwgezet de schakeringen in het denken van Lanzmann en hoe dit doorwerkt in Shoah. Met omwegen langs Lanzmanns memoires Le lièvre de Patagonie, Vogelaars Over kampliteratuur, Vasili Grossman en Simone de Beauvoir vermengt hij in dit stilistisch hoogstaande essay persoonlijke herinneringen, scherpzinnige analyses en een indrukwekkende eruditie. En komt zo tot een visie op Lanzmanns bedoelingen, en de fenomenale kracht van het woord en het beeld.

Over de reeks ‘De literaire getuige. Verhalen van de Holocaust’

De uitgave vormt het eerste deel van de reeks ‘De literaire getuige. Verhalen van de Holocaust’ waarin jaarlijks een essayistisch of literair werk verschijnt waarin de Holocaust centraal staat. De focus ligt op oorlogs- en kampliteratuur die in andere landen als bijzonder belangwekkend wordt gezien maar desondanks nooit naar het Nederlands is vertaald. Leidend bij de keuze van de werken is niet alleen de historische meerwaarde maar ook en vooral literaire kwaliteit. Het kan gaan om verhalen en poëzie, maar ook om essays, getuigenissen en briefwisselingen. Met zijn beschouwing over Lanzmanns documentaire geeft Henk Pröpper een nieuwe aanzet voor een mogelijke toenadering tot getuigenissen van de Holocaust.

In 2006 publiceerde Jacq Vogelaar zijn omvangrijke studie Over kampliteratuur. Het was destijds zijn wens om een oorlogsbibliotheek te brengen: een boekenreeks waarin belangrijke oorlogs- en kampboeken uit binnen- en (vooral) buitenland in Nederlandse vertaling uitgegeven zouden worden. Een plan dat nooit écht van de grond is gekomen. Met ‘De literaire getuige’ willen Terras en Amphora Books alsnog die inhaalslag alsnog maken. De naam van de reeks is ontleend aan Sem Dresdens essay De literaire getuige (1959).

Henk Pröpper, Het woord en het beeld, Tijdschrift Terras en Amphora Books, 32 pagina’s, €10,- Het boek is verkrijgbaar via: de uitgever.