Het Utrecht Digital Humanities Lab brengt opnieuw de ‘Dutch Dialect Idioms’ database online, een database ontwikkeld door taalwetenschappers van de Universiteit Utrecht en de KU Leuven. Dit is een verbeterde versie van een voor iedereen toegankelijke databank met idiomen in 13 Nederlandse dialecten.

Idiomen zijn taalkundig gezien bijzonder omdat ze een betekenis hebben die niet volgt uit de onderdelen van de uitdrukking: als iemand ‘de bloemetjes buitenzet’ betekent dat dat diegene aan het feesten is, zonder dat er bloemen aan te pas komen. In het NWO-FWO project The Syntax of Idioms, dat van 2013 tot 2017 liep, onderzochten taalwetenschappers van de Universiteit Utrecht en de KU Leuven idiomen in 13 Nederlandse dialecten. Wetenschappelijk ontwikkelaar Arjan Mossel van het Utrecht Digital Humanities Lab heeft nu de infrastructuur ontwikkeld die het voor iedereen mogelijk maakt om de database online te doorzoeken.

Unieke database met idiomen in dialecten

Hoewel er wel onderzoek is naar de herkomst van idiomen en het gebruik ervan, was nog weinig duidelijk over de grammatica van idiomen. Bovendien is in het verleden vaak gekeken naar idiomen in het Standaardnederlands, maar zelden naar idiomen in dialecten. Het Syntax of Idioms project bracht hier verandering in: de taalkundigen bestudeerden de zinsbouw van idiomen in 13 Nederlandse dialecten.

Hiervoor verzamelden de onderzoekers idiomen uit dialectwoordenboeken en beschreven ze de grammaticale eigenschappen ervan. Vervolgens hebben ze dialectsprekers geïnterviewd en de grammaticale mogelijkheden van de idiomen in kaart gebracht. Is het bijvoorbeeld mogelijk het idioom in de verleden tijd te zetten (‘Karin zette de bloemetjes buiten’), of in een passieve zin (‘De bloemetjes werden door Karin buitengezet’)?

Alle verkregen data zijn vanaf nu openbaar en makkelijk doorzoekbaar op https://dutchdialectidioms.uu.nl/.

Heeft u vragen over de database? Neem dan contact op met Sterre Leufkens via s.c.leufkens@uu.nl.