In  2007 schreef Jozef Janssens in het nawoord van zijn prachtige boek over Veldeke:’We moeten met didactici en medioneerlandici dringend eens rond de tafel gaan zitten om uit te maken hoe Veldekes liederen het best in de klas worden aangeboden.’ (In de schaduw van de keizer. Hendrik van Veldeke en zijn tijd (1130-1230). Zutphen: Walburg Pers, 2007, p. 180.)

Intussen is dat rondetafelgesprek er nog altijd niet van gekomen, maar we hebben daar niet op gewacht om een leermiddel over de Minneliederen van Veldeke samen te stellen, waaruit moet blijken hoe naar onze mening zulke lessen het best kunnen worden aangepakt. Omdat die liederen alleen in het Middelhoogduits zijn overgeleverd, gebruiken we geen oorspronkelijke teksten, maar alleen vertalingen in hedendaags Nederlands. Er bestaat weliswaar een reconstructie van de liederen in het Maaslandse dialect van Veldeke, maar die is zodanig omstreden, dat we daar liever niet uit citeren. Op het filologische probleem van Veldekes taalgebruik gaan we overigens niet in, omdat we dit onderwerp ongeschikt achten voor het voortgezet of het secundair onderwijs. Voor wie wil kennismaken met de taal van Veldeke bieden we ook één lied in het Maaslands aan, gevolgd door twee vertalingen, die met elkaar vergeleken kunnen worden.

De ‘hertaling’ van 33 liederen door Elvis Peeters in rijmende verzen lijkt ons voor het onderwijs het meest geschikt, hoewel we toch enkele aanpassingen zouden willen voorstellen (met behoud van het rijm). Voor het vierde en het veertiende lied geven we de voorkeur aan de vertaling van Willem Wilmink, die de originele tekst in metrum en rijm op de voet volgt. Indien beschikbaar, verwijzen we telkens ook naar bestaande gezongen versies, waarvan op Youtube heel wat voorbeelden te vinden zijn.

Onze commentaren zijn vooral gebaseerd op het boek van Jozef Janssens uit 2007 en op zijn boeiend MOOC-college. De didactische verwerking van deze liederen zou wel voorafgegaan moeten worden door een kennismaking met de kunst van de troubadours en de trouvères. Daarvoor verwijzen we naar een leermiddel dat we eerder samengesteld hebben: https://www.klascement.net/downloadbaar-lesmateriaal/103211/de-troubadours-lesidee/

Met het leermiddel streven we de volgende doelstellingen na:

1. De leerlingen zijn in staat om de Minneliederen van Hendrik van Veldeke te situeren en te interpreteren in de literair-historische context van de hoofse liefde en de kunst van de troubadours en de trouvères.

2. De leerlingen zijn bereid om te luisteren naar muzikale interpretaties van deze liederen en over de uitvoeringen ervan van gedachten te wisselen.

3. De leerlingen zijn bereid om de ideologie en de boodschap van deze liederen te beoordelen tegen de achtergrond van actuele opvattingen over liefdesrelaties en de hedendaagse wijze van communiceren over liefde en verliefdheid.

Zoals in al onze leermiddelen proberen we ook hier een evenwicht te bereiken tussen de historisering en de actualisering. Dat betekent dat we er enerzijds naar streven om de teksten te plaatsen tegen de literairhistorische achtergrond van de middeleeuwse cultuur en literatuur en dat we anderzijds ook de confrontatie van de inhoud van de tekst met eigentijdse visies niet uit te weg gaan. Om de leerlingen voor de lectuur van deze liederen te motiveren lijkt het ons zelfs aangewezen om uit te gaan van eigen ervaringen en opvattingen, die daarna vergeleken worden met middeleeuwse visies en boodschappen. Concreet betekent dit dat Veldeke ook benaderd en beoordeeld wordt tegen de achtergrond van verschijnselen als MeToo en sexting (seksueel expliciete beelden of tekstberichten verzenden door middel van een mobiele telefoon).

We proberen de overeenkomsten en de verschillen te achterhalen tussen de minnezanger Veldeke en de Franse troubadours en trouvères, leggen verbanden met het onsterfelijke liefdesverhaal van Tristan en Isolde en vergelijken de inhoud van de liederen met voorstellingen van de liefde in de beeldende kunst van de middeleeuwen en de 19de eeuw.

Het leermiddel, dat bestaat uit vragen opdrachten voor de leerlingen en een handleiding voor de leraar, is gepubliceerd op de officiële website van het Vlaamse onderwijs KlasCement: https://www.klascement.net/downloadbaar-lesmateriaal/171999/hendrik-van-veldeke-minneliederen-lesidee/

Afbeelding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Codex_Manesse_Heinrich_von_Veldeke.jpg