Binnen het programma van de Nationale Wetenschapsagenda Onderzoek op Routes door Consortia (NWA-ORC) is deze zomer subsidie toegekend aan het project Becoming literate in a digital age. Adapting reading education in the Netherlands.

Dat betekent dat met een groot consortium van leerlingenorganisaties, docenten (van po tot praktijkschool tot vo tot mbo), lerarenopleiders, lerarenvakvereniging, methodemakers, toetsspecialisten, onderzoekers van hogescholen en universiteiten op het gebied van de cognitieve wetenschappen, literatuurwetenschap, psychologie, onderwijskunde en pedagogiek, bibliotheken, beleidsmedewerkers en leesbevorderingsorganisaties gedurende acht jaar onderzoek gedaan gaat worden naar de vraag: hoe kunnen Nederlandse jongeren in het digitale tijdperk goed leren lezen?

Die vraag is urgent omdat het leesonderwijs op dit moment niet oplevert wat we willen. Een gebrek aan aandacht voor wat er gelezen wordt is daarvan een belangrijke oorzaak. Maar aandacht voor iets hebben, betekent dat je moet leren met concentratie te lezen, en dat is altijd al moeilijk geweest voor jonge hoofden, maar nog wat ingewikkelder nu digitale media steeds om aandacht vragen.

We gaan bijvoorbeeld kijken hoe digitale media kunnen helpen concentratie te krijgen (bijvoorbeeld door lezen af te wisselen met het laten voorlezen van passages, en dus luisteren). Maar hoe leesgroepen (shared reading) kunnen bevorderen dat lezen een sociale bezigheid blijft, ook in tijden waarin het nog gemakkelijker is om in een zeker sociaal isolement te raken door het gebruik van digitale media.

Na ongeveer een half jaar – we starten in januari 2024 – beogen we een model te hebben dat twee vragen beantwoordt: “wat wil je theoretisch aan leesvaardigheid, gezien effecten die je van lezen voor iemands ontwikkeling verwacht?” en “hoe leer je iemand leesgedrag aan dat die leesvaardigheid binnen bereik brengt?”. Die vragen beantwoorden we rekening houdend met de onderliggende praktijken op scholen en in eindexamenprogramma’s,  en het mediagebruik onder jongeren. Na een half jaar gaan we op verschillende scholen materialen en didactieken uittesten en ontwikkelen om dat model te testen en aan te scherpen. In de loop van het project gaan we docentenscholing, onderwijsmaterialen en toetsing aanpassen op die onderwijservaringen. De vorderingen van de leerlingen en instructies van de docenten beogen we digitaal te monitoren voor optimale feedback tijdens het leerproces van de lezer.

Het consortium wordt geleid door Els Stronks (Universiteit Utrecht). Verder doen mee de Universiteit van Amsterdam, Vrije Universiteit Amsterdam, Universiteit Leiden, Tilburg University, Hogeschool Utrecht, Avans Hogeschool, Radboud Universiteit Nijmegen, Hogeschool InHolland, Universitaire PABO van Amsterdam, Hogeschool KPZ, Open Universiteit, Fontys Hogeschool, Hogeschool van Amsterdam, Universiteit Leiden: Academische Pabo, Levende Talen Nederlands, Stichting Lezen, Instituut voor de Nederlandse Taal (INT), Stichting VoorleesExpress, Lexima, Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Woordenaars.nl, Stichting Cito, Scholieren.com, School board Stichting Samen tussen Amstel en IJ (Staij), Expertis, Onderwijsadviseurs, CED groep, KB National Library of the Netherlands, ROC College Friese Poort, Uitgeverij Noordhoff, BasisBuren, Stichting Klasse, Pro Drachten, Stichting Culturele Apotheek, , Wolfert Tweetalig, Werkverband Amsterdamse Psycholinguisten (WAP), Oberon, Het Zuiderpark College, Oberon, Utrecht University, Educatieve uitgeverij Blink, OSG Singelland (VO), iPABO, Onderwijsraad, Expertisecentrum Nederlands, Immer en de Taalunie.

We stellen reacties zeer op prijs, via e.stronks@uu.nl. Begin januari 2024 hopen we een website voor het project te lanceren, met een fatsoenlijk te onthouden naam voor het project!