Het Sociaal Cultureel Planbureau constateerde onlangs in het rapport ‘Denkend aan Nederland’ dat taal hetgeen is wat de Nederlanders als het meest typerend ervaren. Deze opname van PAUW Academy laat zien hoe literatuur die taal gebruikt om verhalen te vertellen over wie en wat ‘Nederlands’ is.

De verscheidenheid aan verhalen is enorm. Zo schrijft de uit Suriname afkomstige auteur Karin Amatmoekrim in haar boeken over Suriname en Surinamers in Nederland. Dat doet ze ‘niet opzettelijk’, zo legt ze uit: “Het is omdat ik nu eenmaal onderdeel ben van dit Nederland, van deze Nederlandse identiteit.”

Studenten en alumni van de research master Nederlandse literatuur en cultuur van de Universiteit Utrecht gingen op zoek naar de complexe en veelzijdige Nederlandse identiteiten die in literatuur tot uitdrukking komen. In hun talkshow gaan ze van Friesland, de Bijlmer, Suriname naar Curaçao, en passeren er romans, gedichten, rapteksten en overheidsrapporten. Een bont geheel, want het is, om met Amatmoekrim te spreken, ‘alleen maar rijkdom als we al die verschillende narratieven in elkaar schuiven’.

Nederlandse identiteit is ‘een verhaal zonder einde – telkens dienen zich nieuwe stemmen aan’, concludeerde Paul Scheffer onlangs in de NRC. Tussen die veelheid aan stemmen en de wens naar een gemeenschappelijk verhaal voor alle Nederlanders bestaat spanning. De Vlaamse hoogleraar Geert Buelens, een andere gast in deze PAUW Academy schreef onlangs: ‘Het is een gevaarlijk verlangen van een volk te verwachten dat het één en ondeelbaar is. Maar dat volk, veranderlijk en verbrokkeld, deelt wel dat ene land. Hoe verbeelden we die gemeenschap? Ik denk dat we beter daar onze tijd in kunnen steken dan het kapot relativeren van een natiegevoel dat vooralsnog toch altijd sterker blijkt.’

***

Deze aflevering van PAUW Academy werd gepresenteerd door Jildou Fabriek, alumna van de opleiding Nederlandse taal en cultuur in Utrecht. Bij haar aan tafel zitten Dichter des Vaderlands Tsead Bruinja, schrijfster Karin Amatmoekrim, hoogleraar moderne letterkunde Geert Buelens, en alumna Tara Neplenbroek. Denk- en doewerk voor deze uitzending werd ook verricht door (oud-)studenten Aafje de Roest, Henk Vogel, Annika van Bodegraven, Pepijn de Groot, Marlou Flos, Carmen Verhoeven, Evelien van Nieuwenhoven en vele anderen. Dank ook aan Hans Schuurman voor het (mede) maken van de filmpjes, Myrto van SMIB Worldwide voor het interview, en voor het departement Taal, Literatuur en Communicatie voor de financiële steun.