Het meest vertaalde Nederlandstalige boek, het Achterhuis van Anne Frank, vormde het uitgangspunt van een onderzoeks- en disseminatieproject van de Italiaanse neerlandistiek dat in 2024 officieel werd opgestart. De slotconferentie vond zojuist in Rome plaats. Daar stonden van 5 tot 7 februari 2026 Anne Frank, het dagboek en haar overige werk in het volle licht van de schijnwerpers, onder de titel “Anne Frank’s Footprints. Sociology of Translation and Peace Education in a Global Perspective”.

Link

Project en organisatie

Het tweejarige project was gecoördineerd door de vakgroep Nederlands van de Universiteit van Trieste (Paola Gentile) met als andere deelnemers de vakgroepen Nederlands van Sapienza Universiteit Rome (Francesca Terrenato), Universiteit Bologna (Marco Prandoni) en Universiteit Napels L’Orientale (Franco Paris). De voornaamste geldschieter was natuurlijk de Taalunie, maar tijdens de uitvoering van het project is er extra financiële ondersteuning gekomen van de deelnemende universiteiten. En de bijeenkomsten (een eerste in Trieste en nu in Rome) zijn mede bekostigd door de diplomatieke vertegenwoordiging van Nederland en Vlaanderen en het Koninklijk Nederlands Instituut Rome (KNIR). 

De organisatie was in handen van de vakgroep neerlandistiek in Rome. Het verliep allemaal vlekkeloos ondanks dat de Sapienza Universiteit uitgerekend in die dagen getroffen was door een forse cyberaanval. Met kalme vastberadenheid hebben Francesca Terrenato en Suze Anje Verkade ook dit obstakel van de black-out weten te overwinnen.

De eerste dag vond plaats in het KNIR (Koninklijk Nederlands Instituut te Rome) en de volgende twee dagen in de Aula Levi della Vida van de Sapienza. 

De voertaal was Engels.

Keynotes en kunst

Twee keynotes en een kunstpresentatie openden het congres gevolgd door een derde keynote op dag 2. Vraagbaak en steunpilaar van het project Menno Metselaar (Anne Frankhuis) moest zijn keynote helaas online vanuit Amsterdam geven. Het deed niets af aan zijn bewogen verhaal over twee jaar Joods Lyceum waar leerkrachten en leerlingen een menselijke plek in stand hielden te midden van klassen die steeds verder slonken door deportatie en onderduiken. Maarten van Alsteins keynote (Vlaams Vredesinstituut) gaf het publiek een kader om na te denken over positionaliteit en multiperspectiviteit binnen onderwijsinitiatieven over structureel geweld. Annemarie Toebosch (Universiteit van Michigan) opende in haar muzikale keynote een diverse onderwijswereld waarin de woorden van Anne Frank etnische en politieke bruggen bouwen binnen de Amerikaanse vestigingskolonie. Een adembenemend gesprek met gevierd manga-kunstenaar en schrijver Erika Kobayashi legde een Holocaust en Japans dagboek naast elkaar en nam het publiek mee van Madame Curie naar Japans atoomtrauma, en van Annes dood in Bergen-Belsen naar haar geboorte in Frankfurt.

Onderzoek en maatschappelijke resonantie

Deze vier presentaties sloten naadloos aan bij het Anne Frankproject en de ontwikkeling die het inmiddels had doorgemaakt. Dat de Italiaanse neerlandistiek krachtig kan optreden op het vlak van onderzoek, was bekend. Maar in dit project is ook naar voren gekomen dat de vakgroepen in staat zijn te focussen op maatschappelijk engagement. Drie van de vier vakgroepen presenteerden disseminatie-activiteiten en initiatieven die werden ontplooid op middelbare scholen en daar een opmerkelijke resonantie kregen. 

De onderzoekseenheid van Bologna had dit zelfs specifiek als aandachtsveld gekozen: Marco Prandoni had een team samengesteld van drie specialisten op het gebied van Japanse studies van de universiteiten van Bologna en Venetië: Veronica De Pieri, Lorenzo Nespoli en Alessandro Sanna. Samen presenteerden zij het publiek hun vredeseducatieproject door middel van Annes dagboek, met onderwijsexperimenten in Bologna en Nagasaki (“peace-building education through Anne’s Diary, teaching experiences in Bologna and Nagasaki”). Elisabeth Braem illustreerde hoe zij een proefruimte had gevormd rondom vertalingen, receptie en educatieve functie van Anne Franks werk met leerlingen en leerkrachten van een middelbare school in Trieste, waar vrij veel leerlingen een Midden- of Oost-Europese migratieachtergrond hebben. En Rome, dat als interessegebied de verhalen van Anne had gekozen, toonde een interessant experiment met twee middelbare schoolklassen rondom creatief schrijven geïnspireerd door Anne Frank.

Andere thema’s die ter sprake kwamen waren de eerste “vertaalketen” van het dagboek (Ross), de eerste Italiaanse en Spaanse vertalingen (Gentile) en twee toneeladaptaties van het dagboek (Annaclaudia Giordano). 

Veel dank voor dit geslaagde evenement gaat naar het KNIR, de Sapienza Universiteit, de Nederlandse ambassade te Rome, de Vertegenwoordiging van Vlaanderen in Italië, en vooral de supervakgroep van Rome en de uiterst betrokken Taalunie in de personen van Gunther van Neste en Karlijn Waterman. 

Maar de reis is nog niet af

Door in Anne Franks voetstappen te treden hebben wij een fascinerende reis gemaakt waarbij diverse opmerkelijke stations zijn gepasseerd.

Echter, er zijn nog zoveel boeiende tussenliggende haltes die beter verkend moeten worden. Deze reis zal dus misschien niet zomaar ophouden.