Het Gezellearchief van de Openbare Bibliotheek Brugge is één van de belangrijkste literair-historische persoonsarchieven in Vlaanderen. Drie onderdelen van het archief zijn nu door de Vlaamse overheid erkend als Vlaams Topstuk: het poëziearchief, de briefwisseling Guido Gezelle – Eugeen Van Oye en de Woordentas. De Vlaamse regering geeft die erkenning aan uitzonderlijke en zeldzame voorwerpen om ze extra te beschermen. 

Minister van Cultuur Caroline Gennez: “Guido Gezelle is een van de grootste Vlaamse dichters uit de Nederlandse literatuur. Hij was ook priester, leraar, journalist, taalgeleerde en vertaler. Gezelle liet een bijzonder rijk papieren erfgoed na: poëziehandschriften, drukken, brieven, filologische notities en vele andere documenten. Op advies van de Topstukkenraad nam ik onlangs drie delen van zijn schrijversarchief op in de Topstukkenlijst. Zo wordt dit unieke erfgoed beter beschermd en blijft onze literaire geschiedenis veilig bewaard voor toekomstige generaties.”

Schepen van Cultuur Nico Blontrock: “Met deze bijkomende erkenning van het Gezellerachief worden onze Brugse erfgoedcollecties dus nóg meer gewaardeerd omwille van hun unieke en uitzonderlijke karakter.”

Poëziearchief

Het poëziearchief van Guido Gezelle bevat meer dan duizend handschriften van gedichten, samen 1.455 items. Dat dit alles zo goed bewaard is gebleven, hebben we te danken aan Gezelles zorgvuldige omgang met zijn handschriften. Gezelle vroeg kladversies terug en hergebruikte papier, waardoor fragmenten bewaard bleven. De handschriften laten de evolutie van Gezelles gedichten zien, van ruwe potloodschetsen tot afgewerkte versies in inkt. Zo bieden ze een uniek inzicht in zijn creatieve proces. Ze tonen ook de interactie tussen Gezelle en zijn omgeving. Denk aan de samenwerking met zijn leerlingen en de vele aanvragen voor gelegenheidsgedichten. Het poëziearchief is niet alleen een onmisbaar hulpmiddel voor het onderzoek naar een van de meest invloedrijke Vlaamse dichters, maar bij uitbreiding ook het Vlaams-Nederlandse literaire veld en de cultuurgeschiedenis in de moderne tijd.

Correspondentie Gezelle – Van Oye

Ook de 169 brieven tussen Guido Gezelle en Eugeen Van Oye, zijn leerling en vriend, kregen een topstukkenstatus. De intellectuele en spirituele relatie tussen Gezelle en Van Oye heeft een buitengewone plaats in de Vlaamse culturele geschiedenis. Ze heeft geleid tot een zeer waardevolle briefwisseling, die als unieke en volledige verzameling is behouden. Opmerkelijk is ook dat beide zijden bewaard zijn gebleven. In de briefwisseling met Van Oye toont Gezelle zich een openhartig en stijlbewust briefschrijver. Hierdoor heeft ze een artistieke waarde die haar onderscheidt van de rest. Gezelle beschouwde deze ‘dichterlijke briefwisseling’ als een onderdeel van zijn oeuvre en speelde met het idee om ze uit te geven. Gezelle schreef ook talloze gedichten voor Van Oye, waarvan ‘Dien avond’ en ‘die rooze’ het meest bekend is.

Woordentas

Het derde erkende Vlaams Topstuk is Guido Gezelles Woordentas. Het gaat hierbij niet om één stuk, maar om 150.000 taalkundige fiches. Het woord “tas” verwijst naar hoop, berg. De fiches zijn het resultaat van Gezelles droom om ooit een woordenboek van de Vlaamse taal te publiceren. Hij deed hiervoor een beroep op een netwerk van ‘zanters’, die hem woorden en uitdrukkingen uit de volkstaal toestuurden. De Woordentas is als taalkundige verzameling volstrekt uniek in zijn soort en omvang. Er bestaan wel andere idiotica in gedrukte vorm, maar het handschriftelijke bronmateriaal ervan is niet bewaard gebleven. Bovendien zijn ze meestal regionaal van aard, terwijl de ambitie van de Woordentas was om de volkstaal van heel Vlaanderen te verzamelen. De Woordentas was van 1961 tot 1999 in bruikleen in Leiden voor de samenstelling van het ‘Woordenboek der Nederlandse Taal’.

Hedendaagse interpretatie door Pieter Van Eenoge

Naar aanleiding van de erkenning bracht illustrator Pieter Van Eenoge de drie onderdelen van het Gezellearchief in beeld. Je kunt zijn kunstwerken tot half mei bekijken in Hoofdbibliotheek Biekorf, waar de Topstukken in de kijker worden gezet met een online presentatie, een publicatie en een zelf te vouwen ‘zine’.