Promotiedatum: 12 november 2010
Promotie: Jan Rock, 12.00 uur, Agnietenkapel, Oudezijds Voorburgwal 231 te Amsterdam
Proefschrift: Papieren monumenten. Over diepe breuken en lange lijnen in de geschiedenis van tekstedities in de Nederlanden, 1591-1863
Promotor: mw. prof. dr. M.T.C. Mathijsen-Verkooijen
Co-promotor: mw. prof. dr. A. Kets-Vree

Valse kennis en nationalisme in de Nederlandse filologie

Wie wil weten hoe een wetenschappelijk vakgebied werkt, kan nauwgezet de processen volgen waardoor geleerde kennis tot stand komt. Maar ook mislukkingen kunnen veel duidelijk maken. Die laatste weg volgt dit proefschrift: aan de hand van oude teksten die vervalst zijn, wordt een geschiedenis van de Nederlandse volkstaalfilologie tussen 1591 en 1863 geschreven. Daarbij staan edities van oude literaire en historische teksten centraal, uit zowel Nederland als Vlaanderen.
De Nederlanden zijn meer dan eens geconfronteerd met valse oude teksten. De bekendste is het Oera Lindaboek uit 1867. De invloedrijkste was de valse kroniek van Klaas Kolijn, die onder geleerden een affaire ontketende tussen 1700 en 1777. Zulke succesvolle misleidingen en ontmaskeringen leren veel over het functioneren van de filologie: natuurlijk over de eisen die aan geldige kennis gesteld werden, maar ook over de organisatie van het vak aan universiteiten en erbuiten, en over de legitimatie ervan binnen wetenschappelijke en maatschappelijke kaders.
Het belangrijkste resultaat van het onderzoek is een dubbele vaststelling. Enerzijds wordt duidelijk dat de organisatie en de legitimatie van de Nederlandse filologie steeds meer nationaal werd. Anderzijds blijken de eisen voor juiste kennis in de loop van de eeuwen nauwelijks veranderd te zijn. Filologen kennen blijkbaar pas echte zekerheid wanneer ze de beweringen uit oude teksten bewezen zien in de tastbare wereld buiten de tekst.