Pop up! Bijzondere en beweegbare boeken. Van 9 juli t/m 23 oktober 2011

Pop up en beweegbare boeken: daarbij wordt dan meestal aan kinderboeken gedacht. Bijvoorbeeld de beroemde boeken van Lothar Meggendorfer en Vojtěch Kubašta. Ook nu worden de meeste pop up boeken als kinderboeken in de markt gezet, maar worden (en werden) ze opvallend vaak door volwassenen gekocht en verzameld.

Boeken met beweegbare onderdelen worden al sinds de 13de eeuw gemaakt. Verschillende technieken zijn gebruikt om een extra dimensie of een beweging tot stand te brengen. De eenvoudigste vorm hiervan is de uitklapprent. Meestal had deze een wetenschappelijk of educatief karakter: bijvoorbeeld om berekeningen of kaarten te kunnen tonen. Heel bijzonder zijn de boeken met roterende schijven om de werking van het heelal te duiden. Later zien we beweegplatenboeken van het menselijk lichaam, ten behoeve van artsen in opleiding.

In de 18de eeuw werden voor het eerst omlegboeken gemaakt, waarbij de pagina’s horizontaal (of diagonaal) doorsneden zijn of met flapjes die in- en uitklappen, waardoor de lezer steeds nieuwe afbeeldingen samenstelt. Meestal met humoristisch effect: de jager krijgt bijvoorbeeld de benen van de haas waar hij op schiet.

In de 19de eeuw werden diverse technieken ontwikkeld die tot de verbeelding van de lezer spraken: draaischijfprentenboeken, waarbij door het draaien aan een schijf de afbeelding verandert; kijkdoosboeken, waarin prenten als theaterdecors achter elkaar zijn geplaatst; trek- en schuifprentenboeken, waarbij de kijker zelf aan een lipje kan trekken en een onderdeel van de afbeelding kan laten verschuiven.

Halverwege de 19de eeuw werden boeken geïntroduceerd, waarbij je met een touwtje een afbeelding overeind kon zetten. Werkelijke pop up boeken, waarbij de voorstelling vanzelf omhoog komt wanneer de bladzijde wordt omgeslagen, worden gemaakt sinds het eind van de 19de eeuw.

Deze vorm van boeken maken werd in de 20ste eeuw door kunstenaars aangegrepen: Andy Warhol gebruikte het bijvoorbeeld in zijn ontwerp voor een platenhoes maar ook in The index book (1967), waarbij een blikje tomatenpuree rechtop staat in het boek. Er zijn ook Nederlandse kunstenaars die zich de pop up eigen hebben gemaakt, onder wie Sjoerd Hofstra.

Deze tentoonstelling wordt gerealiseerd in samenwerking met Museum Nairac in Barneveld (http://www.nairac.nl). Museum Meermanno toont vooral kunstenaarsboeken, grafische vormgeving en oude beweegbare boeken. Museum Nairac toont het populaire pop up boek en 3D boeken. Daar zal de tentoonstelling te zien zijn van 18 juni t/m 5 november 2011.