Verwarwoordenboek Vervolg (3)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
gleuf / sleuf
De betekenissen overlappen, maar er is ook een klein verschil.
gleuf lange en smalle uitholling, insnijding of opening
Gek, ik heb een soort deuk achter op mijn hoofd. Het lijkt wel of er een gleufje zit tussen de twee fontanellen.
sleuf gleuf (uitholling, insnijding) dikwijls ‘dieper dan breed’ of ‘met scherpe randen’ en vaker ‘gegraven of geboord’.
Voor op het dijbeen loopt een sleuf waar de knieschijf doorheen glijdt.
Een gleuf heeft meer de algemene betekenis van uitholling, zoals bij een groef of een vaargeul. Een sleuf roept eerder op dat de randen scherp zijn, zoals bij een spleet of kloof of een pas gegraven greppel. Dus mocht u aarzelen tussen ‘gleuven in het ijs’ of ‘sleuven in het ijs’, kiest u dan toch maar ‘sleuven’.
Het kleine betekenisverschil wordt ook duidelijk wanneer we ons realiseren dat we niet spreken over een ‘gleuf graven’ of ‘sleufhoed’ of ‘sleufjes in de huid’. Een graafmachine graaft een sleuf. Die hoed heeft geen scherpe hoeken bij de gleuf. En de huid heeft met gleufjes alleen ‘zachtere inkepingen’. Beide woorden in één zin: Voor het maken van een kabelgoot kun je met een sleuvenfrees een gleuf in de muur maken. We spreken niet over een ‘gleuvenfrees’, want zo’n frees is bedoeld voor een scherpe insnijding. Alleen beginnende sleuvenfrezers maken er dan een gleuf van.
En dan nu de brievenbus. Wat wordt er dichtgeplakt als de gemeente baldadigheid vreest? Hoe heet die ‘kier’ in uw eigen brievenbus? Er zijn ‘sleuf’-zeggers’; inderdaad ‘dieper dan breed’ en ‘scherper’. Maar de ‘gleuf’-zeggers lijken in de meerderheid. Hoe komt dat? Misschien omdat het hier alleen gaat om de ‘opening’. En een ‘sleuf’ is wel een ‘gleuf’, maar als het alleen om een smalle opening gaat, is ‘gleuf’ voldoende.
Het voorbeeld van de fontanellen brengt ook weer verwarring. Als Jan met de fontanellen de dichtgegroeide overblijfselen daarvan bedoelt, zou de verbinding daartussen boven op zijn hoofd zitten, niet achterop. Maar een sleuf zal er niet zitten.
Verder heb ik het idee dat een sleuf gesloten aan de onderkant is en dus niet als opening kan functioneren, wat een gleuf wel kan. Samen met de langgerektheid is dat naar mijn gevoel een belangrijker onderscheid dan de scherpe randen. Er zijn veel scherpe gleuven, zoals in een brievenbus, een automaat enz.
Vandaag hele discussie over het verschil tussen gleuf en sleuf gehad. Ik had dezelfde associatie als bovenstaand. Een sleuf maken in de grond om radijsjes te zaaien. ‘Een gleuf maken’ is daar echt niet logisch. Moest ook denken aan een ‘voor’.
Dank voor de correctie en de aanvulling. Ik zal verder ‘studeren’ op het ‘open-dicht’-aspect van een sleuf.