Door Guusje Jol

Over het algemeen stel ik het op prijs als mensen me erop attenderen dat ik m’n sjaal bijna in de trein laat liggen of m’n sleutelbos verlies. Dus probeer ik ook een beetje op andere mensen te letten. Zo fietste ik een keer achter een mevrouw die een pakje sigaretten in een zak van haar hoody had zitten. Die zakken waren kennelijk niet echt diep en het pakje sigaretten viel er dan ook bijna uit. Dus toen ik de mevrouw inhaalde, waarschuwde ik haar.

Achteraf vroeg ik me af of ik de mevrouw niet meer geholpen zou hebben door m’n mond te houden. Misschien was ze met enorm veel moeite gestopt met roken en had ze nu in een moment van zwakte toch een pakje sigaretten gehaald…

Rugzak

Ik ben het dus niet altijd met mezelf eens wat ‘iets aardigs’ precies inhoudt. Maar ook als ik wel met mezelf eens ben, lijken anderen mijn goede bedoelingen niet altijd als zodanig op te vatten. Op Utrecht Centraal zag ik een keer een Indiase meneer lopen. Zijn rugzak hing vervaarlijk open dus ik zei: ‘Excuse me sir, do you know that your bag is open?’

Waarop de Indiaase meneer reageerde, met de bekende Indiase headwiggle: ‘Okay okay sorry sorry.’

Het merkwaardige aan deze reactie vanuit mijn perspectief is dat de meneer reageert alsof ik bijvoorbeeld had gezegd: ‘Could you please turn the volume of your music down, it’s a little loud.’

Oftewel: zijn reactie klonk voor mij alsof ik hem iets verweten had.

Het was zeker niet mijn bedoeling om de meneer iets te verwijten, dus ik lichtte toe: ‘No no, there’s no need to say sorry. It’s just that something may fall out, or may be stolen.’

Waarop de Indiase meneer reageerde, terwijl hij zijn tas dicht deed, en wederom wiebelend met zijn hoofd: ‘Okay okay sorry sorry.’

Toen wist ik het ook niet meer, dus ik heb het maar zo gelaten.

Wat ging er mis?

Ik weet nog steeds niet wat hier gebeurd is. Hij snapte wel wat ik bedoelde: hij deed meteen z’n rugzak dicht. Dus dat was het probleem niet.

Eén mogelijke verklaring is dat het in zijn cultuur volkomen ongepast was dat ik hem aansprak. En dat het daarom werd geïnterpreteerd als verwijt.

Een andere mogelijkheid is dat wat ik probeerde te doen -de man waarschuwen- in zijn taal en cultuur op een heel andere manier gedaan zou worden. Misschien had ik me wel moeten voorstellen, moeten vragen naar zijn verblijf in Nederland en het welzijn van zijn familie vóór ik iets over z’n tas had kunnen zeggen op een cultureel passende manier? Of misschien had ik het op een heel andere manier moeten zeggen. Bijvoorbeeld door de meneer erbuiten te laten en te zeggen: ‘Things may get lost from the bag.’?

Het zou ook nog kunnen zijn dat een letterlijke vertaling van ‘sorry’ in zijn taal niet zozeer een excuus is, maar meer iets betekent als ‘ik doe er meteen iets aan’. In dat geval heb ik ‘sorry’ verkeerd opgevat.

Of het had helemaal niets met cultuur of taal te maken en het was gewoon een persoon die overal sorry op zegt. (Al vraag ik me dat een beetje af, omdat de reactie me ergens wel bekend voorkwam. Maar goed, dat zou ook een ander individu met overmatig sorry-gebruik geweest kunnen zijn.)

Er zijn vast nog vele andere mogelijkheden waar ik me niet bewust van ben en ik zie uit naar de volgende Indiase persoon met een open rugzak om te kijken of ik m’n bevindingen kan repliceren of juist niet. Maar als iemand me intussen kan me uitleggen wat er mis ging met mijn goede bedoelingen, heel graag!