Door Emma Kemp

Toen Penelope wenste dat haar knecht haar man Odysseus snel thuis zou brengen, niesde haar zoon luid. Dit was voor haar een goed voorteken van de goden. Dit is één verklaring van de uitspraak ‘op je gezondheid’ nadat iemand niest in Griekenland. Maar niet alleen de Grieken wensen niezende mensen een goede gezondheid. In veel andere culturen is het ook gangbaar om de grieperige een goede gezondheid, veel geluk, een lang leven, rijkdom of zelfs schoonheid te wensen (hoewel het Duitse Schönheit meer een grapje is).

Kwade geesten en goede voortekens

Niezen wordt zowel als iets positiefs en negatiefs gezien. Door te niezen zou je ziel heel even je lichaam verlaten en krijgen kwade geesten de kans om je lichaam binnen te komen. Met een gezondheidswens worden deze geesten vervolgens weer verdreven. Een andere verklaring van een nies is dat je lichaam zijn demonen juist kwijt wil raken.

Het zal niet veel geluk brengen als een bruid of bruidegom niest tijdens de huwelijksceremonie, maar als de bruid of bruidegom die ochtend niezend uit bed kwam, is het juist weer goed nieuws. Niest het bruidspaar tegelijkertijd, zullen ze hun geluk niet op kunnen.

Schippers zagen een nies ook als een gunstig teken, en dan met name als er stuurboord geniesd werd: de reis zou dan voorspoedig verlopen. Niezen aan bakboord voorspelde echter dat er slecht weer op komst was.

Drie keer is scheepsrecht

Nederlanders blijken uniek in hun soort te zijn als het gaat om gezondheidswensen: na drie keer niezen horen we de leus ‘morgen mooi weer’, als we het zelf nog niet gezegd hebben. Een duidelijke verklaring hiervoor is er niet, maar het idee is dat mensen met hooikoorts in het voorjaar vaker niezen, en dat is dan inderdaad een teken van mooi weer.

Dat we precies na drie niezen iets bijzonders zeggen, is niet uitzonderlijk: onder andere in het Frans en IJslands is het gangbaar om na elke nies (tot drie niezen) iets anders te zeggen. Zo wordt je met een overtreffende trap steeds meer geluk gewenst.

A tes vos souhaits (Op uw wensen);
a tes vos amours (op uw geliefden);
qu’elles durent toujours (moge ze lang duren).

Guð hjálpi þér! (Moge God u helpen);
styrki þig (kracht geven);
og styðji (en ondersteunen).

De Spanjaarden gaan erg ver in hun alternatieven: na twee niezen zeggen ze Jesus y Maria, na drie niezen wordt er nog iemand bijgehaald: Jesús, Maria y José. Na de vierde nies halen ze echt alles uit de kast: ¡Jesus, Maria, Jose, y los once mil virgenes! (Jezus, Maria en Jozef en de elfduizend maagden). Dan hoef je in ieder geval de komende 10999 niezen niets meer te zeggen.

Roddel en achterklap

In Aziatische landen is het geen gewoonte om te reageren als iemand niest. In het Kantonees en Japans betekent niezen zelfs dat iemand nare roddels over je verspreidt. Niezen op oudejaarsavond is ook geen goed idee: dat leidt het jaar erop tot tegenspoed.

In het Hongaars betekent een nies dat de laatste uitspraak die is gedaan door een persoon waar is, “er wordt niet voor niets geniesd”, zul je dan horen. Ook in Slavische talen, zoals het Russisch en het Sloveens, is dit het geval. Hier kan wel misbruik van gemaakt worden, dus als je iemand probeert te overtuigen van een leugen, neem dan een ziek persoon met je mee en laat diegene op het juiste moment niezen.

Gezondheid!