Door Bas Jongenelen
Het sonnet is een van mijn favoriete literaire vormen, vooral als het om een sonnettenkrans gaat. Zodra ik ergens de getallen 14 of 15 in de omgeving van een sonnet zie, dan let ik extra op. Iemand wees mij op de dichtbundel Hongerige Wolf van Yur, een bundel van 15 sonnetten – nou, in die bundel was ik natuurlijk meteen geïnteresseerd. Ook omdat Yur het pseudoniem is van Jurrie Bosker (pseudoniem van R.K. Doff) en Bosker heeft eerder sonnettenkransen geschreven. Zij het niet al te strakke kransen. Zou Hongerige Wolf een echte sonnettenkrans zijn?
Een sonnettenkrans is een reeks van 15 gedichten. 14 daarvan zijn aan elkaar gekoppeld: de laatste regel van het ene sonnet is de 1e regel van het volgende. De laatste regel van sonnet 14 is de 1e regel van sonnet 1. Als je laatste regels (of de 1e regels) van de 14 sonnetten onder elkaar zet, dan heb je automatisch een 15e sonnet gegenereerd: het meestersonnet.
Hongerige Wolf is een tweetalige bundel, ieder sonnet staat er in het Nederlands en in het Gronings. Leuk. Maar waarom zijn de gedichten gecentreerd? Dat vind ik altijd zo lelijk. Sinterklaasgedichten mogen gecentreerd zijn, maar daarvoor en daarna is het gewoon klaar. Gedichten lijn je rechts uit.
Ik zal Hongerige Wolf alleen op de vorm beoordelen, over de inhoud zeg ik niets. De vraag is immers of Hongerige Wolf een sonnettenkrans is. Nou, tot en met sonnet IV wel, daarna gaat het scheef lopen. De 1e regel van sonnet V is niet precies de laatste regel van IV. In plaats van ‘Jij begrijpt het niet’, staat er ‘Ik begrijp het niet.’ Dan loopt het goed door tot en met sonnet XII. Sonnet XIII is namelijk helemaal geen sonnet. Ineens staat er een gedicht van 18 regels in de bundel! Dat was niet de afspraak. Sonnet XIV heeft een iets gewijzigde 1e regel (‘Ik zag Jezus’ in plaats van ‘Zag ik Jezus’).
De laatste regel van sonnet XIV is niet de 1e regel van het 1e sonnet. Daarmee vormen de 14 sonnetten misschien wel een guirlande, maar in ieder geval geen krans. Het meestersonnet begint netjes met de 1e 2 regels van sonnetten I en II, maar daarna komen er 2 compleet nieuwe regels. Het meestersonnet loopt verder met enkele kleine variaties op de 1e regels verder.
Al met al keur ik Hongerige Wolf af als sonnettenkrans. En dat is jammer. Laat ik toch maar wel iets over de inhoud zeggen: die is ontroerend. Inhoudelijk is het eigenlijk best een sterke bundel, maar de inhoud (daar ben ik van overtuigd) zou zo veel beter tot zijn recht zijn gekomen als Yur voor de strakke vorm van een echte sonnettenkrans had gekozen.
Yur, Hongerige Wolf – Aan het sterfbed van mijn vader, Yur Publications, Groningen 2019. ISBN 9789082926507
Late reactie, maar beter dan nooit, vooral als je wordt beoordeeld op iets wat je niet hebt geschreven. Ook wil ik straks niet als de literaire duivel doodgaan, dat is me nou ook weer te veel eer. Dus zocht ik me een bijbeltje en vond terzake nog de profetische blik van recensent Harm Schepers (destijds docent Nederlands Praedinius Gymnasium, Groningen). (…) En niets is zo erg, zegt Proust, als het soort van critici dat schrijvers als Nerval – en naar mijn mening ook jij dus, Bosker- “graag verarmt en uitmergelt met een puur formele interpretatie. (…) – Boukwaitbloaden nr 17 bie Krödde, juni 1994, Hoog Wotter, blz 27 t/-m 30). Gelukkig zie ik wel vaker wat over mijn ongelovige hoofd en door mijn vrome vingers. Bedankt in elk geval voor de emotionele (h) erkenning!