Bargoens. Vijf eeuwen geheimtaal van randgroepen in de Lage Landen is een lijvig populairwetenschappelijk leesboek en tevens een naslagwerk. Het Bargoens wordt er in ontsleuteld: in het woordregister zijn alle betekenis- en vormvarianten opgenomen van ruim tienduizend Bargoense woorden. Ze zijn overgenomen uit meer dan honderd geschreven bronnen, tweemaal zoveel als er tot nog toe bekend waren.
In het boek worden ook de verschillende groepen Bargoenssprekers voorgesteld met verwijzing naar de schaarse literatuur die erover te vinden is. De auteur heeft nagegaan waarvoor de groepen een Bargoens woord hebben/hadden. Hun Bargoens blijkt de weerspiegeling van hun leefomstandigheden en leefgewoonten in hun meestal vrij gesloten gemeenschappen.
De auteur heeft uitgezocht hoe de groepen Bargoenssprekers aan al die onverstaanbare woorden zijn gekomen. Ze hebben blijkbaar niet alleen woorden ontleend aan vreemde talen zoals het Jiddisch of het Romani. Ze hebben ook met ongelede Bargoense woorden samenstellingen en afleidingen gevormd, nieuwe woorden dus. Bovendien hebben ze bekende woorden onkenbaar gemaakt door ze te vervormen of ze een specifiek Bargoense betekenis te geven.
Bargoens is in de Lage Landen al eeuwen een geheimtaal van verschillende randgroepen zoals vagebonden, dieven, rondtrekkende kooplieden en ambachtslui, venters en kramers. Sinds sommige van die groepen zich her en der gesetteld hebben, is het Bargoens ook dialectische verscheidenheid gaan vertonen. In de twintigste eeuw is de woordenschat van het plaatselijke Bargoens opgetekend onder meer in Brussel, Mechelen, Sint-Niklaas, Tongeren, Vaassen, Venlo, Veurne en Winschoten. Vandaag wordt nog Bargoens gesproken door de zogenaamde ‘reizigers’ of ‘voyageurs’, van wie velen met hun huis-op-wielen op een woonwagenterrein staan. Voor hen is Bargoens spreken een uiting van hun culturele identiteit.
Het Bargoens is een variëteit van het Nederlands die nog maar weinig gesproken wordt. De hoogste tijd dus voor een boek met het karakter van een breed opgezette overzichtsstudie. Zo een studie is Bargoens geworden, Ook al doordat de bibliografie verwijst naar circa driehonderd publicaties waarvan het grootste deel nog geen enkele keer in de literatuur over Bargoens werd vermeld. Het Bargoens is weinig bekend en ietwat controversieel immaterieel cultureel erfgoed. Dankzij de publicatie van Bargoens krijgt het hopelijk een grotere bekendheid en gaat het alvast niet verloren.
Paul Van Hauwermeiren, Bargoens. Vijf eeuwen geheimtaal van randgroepen in de Lage Landen, 1307 pagina’s, drie volumes (Vol. I Geheime groepstaal; Vol. II Bronnen van Bargoens; Vol. III Bibliografie en Woordregister), Skribis, Gent, 2020, ISBN 978 94 639 6916 1 Prijs: 100 Eur.
Webshop Skribis https://www.skribis.be/nl/bargoens.html
Interessant. Ik heb me nooit gerealiseerd dat het Bargoens een echte taal was en zelfs nu nog is, ik dacht dat het een verzameling van losse woorden was. Maar als ik op Wikipedia kijk, staat er wel dat het geen volledige taal is omdat het geen eigen klank- en vormleer en syntaxis kent. Het is een sociale taalvariatie (soms ook een dialect, zoals in Brussel) van vooral autochtone minderheden aan de onderkant van de samenleving.
Nu weet ik ook niet beter dat Bargoens een ‘geheimtaal’ wordt genoemd, maar ik begrijp nu dat de sprekers van de taal niet de bedoeling hadden om een vooropgezette geheime taal te spreken, maar dat anderen, niet-sprekers van het Bargoens, dat zo gingen noemen omdat ze die lieden van laag allooi met hun eigen dieventaaltje niet konden verstaan! Het woord Bargoens zou afkomstig zijn van het Franse ‘baragouin’ dat zoveel betekent als ‘onbegrijpelijke taal’.
Als voormalig Hagenaar heb ik altijd een interesse gehad in platte volkstaal, ook in het Bargoens en ook in het Jiddische Mokums, de stad waar ik nu woon. Vooral als tiener gebruikte ik ook actief allerlei Bargoense woorden, in Den Haag was dat in ieder geval vroegâh populair onder jongeren, zeker ook door het platte taalgebruik van de ‘vrije jongens’ Jacobse en Van Es van Koot en Bie.
En nu zie je dat (Nederlandse) jongeren – vooral in de grote steden – geen Bargoens gebruiken, maar wel Surinaamse en Marokkaanse straattaal. Het zijn voor buitenstaanders onbegrijpelijke, weinig gewaardeerde woorden, maar dat maakt het juist spannend om ze als jongere te gebruiken om je hiermee sociaal te onderscheiden en af te zetten van je ouwe lui en hun milieu. Zeker weten boy, wollah, ga je zien gozer,
https://nl.wikipedia.org/wiki/Bargoens
(Er staat (nog) geen auteur vermeld bij dit artikel, maar ik vermoed dat het door Marc van Oostendorp is geschreven. Wie anders?)