Boeken voor Mark Rutte (1)

Iedere week sturen neerlandici een boek aan Mark Rutte, met een begeleidende brief die uitlegt waarom hij dat boek moet lezen. Lotte Jensen schreef de eerste brief. Lees voor een toelichting op het project deze brief van hoofdredacteur Marc van Oostendorp.

Door Lotte Jensen

Geachte heer Rutte,

Politici vergaderen extreem veel tijdens hun werkende bestaan. Ze slepen zich van vragenuur naar vragenuur, van commissie naar subcommissie. Logisch dat ze vaak verveeld op hun telefoon zitten te twitteren. Daarom deze tip aan de premier en alle Kamerleden: strooi tijdens debatten af en toe wat luchtige passages erdoorheen uit een van de beste satires uit de Nederlandse literatuur: Reize door het Aapenland. Probeer bijvoorbeeld deze eens:

Mijne Aapen!

Thans heb ik het zonderling genoegen u Aapagtigheedens andermaal bij elkander op uwe aanzienlijke knoesten vergaderd te zien.

Je hebt geheid weer de aandacht van het publiek.

Reize door het Aapenland verscheen in 1788 onder het pseudoniem van J.A. Schasz M.D. Daarachter ging de patriot en journalist Gerrit Paape (1752-1803) schuil, die in een politiek bijzonder roerige tijd leefde. Orangisten en patriotten stonden elkaar naar het leven. Nadat stadhouder Willem V met behulp van het Pruisische leger zijn macht had hersteld, ontvluchtten honderden patriotten het land, onder wie Paape. In zijn politieke satire had hij zijn persoonlijke ervaringen duidelijk verwerkt.

Een ik-figuur belandt tijdens zijn vlucht in Apenland. De apen twisten over de vraag hoe ze meer op mensen kunnen gaan lijken. De ene groep pleit ervoor de staarten af te hakken (de NommerVijfiaanen), de andere groep pleit voor innerlijke beschaving (de NommerEenianen). Het leidt tot eindeloze vergadersessies, politieke intriges en afsplitsingen: ‘men had dus Afkappiaanen, Aanzettisten, Tweestaartigen, Enkelstaartigen, en dergelijken’.  Uiteindelijk wordt via een resolutie besloten tot een ‘generale afkapping der staarten’. Het eindigt in een verschrikkelijk bloedbad. De enige die er garen bij spinnen zijn de ‘pasquilschrijvers’ ofwel de media, die de boel nog verder ophitsen. De ik-figuur treurt om de zieltogende ‘Aapennatie’ die haar eigen graf groef. Dan wordt hij wakker uit zijn boze droom. 

Paapes satire is blijvend actueel, zoals herontdekkers P.J. Buijnsters en Peter Altena, overtuigend hebben laten zien. Dit zijn Paapes simpele lessen: Kijk in de spiegel. Vermijd politiek opportunisme en zinloze vergaderingen. Beoordeel mensen op grond van hun verdienste en niet op hun afkomst. Kies altijd de weg van de innerlijke beschaving.

Fraaie lessen. De praktijk blijkt echter vaak grilliger dan de theorie. Houd daarom anderen bij de les. Open de eerstvolgende volgende vergadering die u moet voorzitten met een fragment uit Paapes superieure satire: 

Mijne Aapen! […] Vermits mij onderrigt word, dat ik uit een Baviaan in een Mensch herschapen ben, en het mij toeschijnt, dat men uit dien hoofde eene meer dan gewoone attentie op mijn perzoon vestigt, betuig ik, in de eerste plaats, deswegens mijn hartgrondige dankerkentenis.

J.A. Schasz M.D., Reize door het Aapenland | Voorwoord Gerrit Komrij | Editie Peter Altena | Derde druk, Nijmegen 2007. Bestelinformatie bij de uitgever.