Door Lotte Jensen

Het afgelopen ‘persmoment’ kabbelde rustig voort, totdat in een bijzin de mokerslag kwam. Tussen neus en lippen door liet Hugo de Jonge zich ontvallen dat de huidige maatregelen nog veel langer dan de aangekondigde vier werken nodig zullen zijn. Misschien tot in december. Misschien nog veel langer. Weg was alle hoop op spoedig herstel, die ik zelf ook heimelijk koesterde.

De NOS reageerde attent en liet direct enkele experts aan het woord, die ons uitlegden hoe we onze mentale veerkracht kunnen verhogen. Vooral niet te vaak het laatste coronanieuws checken, zeiden ze. En op tijd naar bed gaan. NRC Handelsblad publiceerde ook een nuttige lijst adviezen: ‘Veerkracht. Top-5-bewezen tips’. ‘Je stemming kan al binnen twee weken significant verbeteren door dagelijks drie tot vijf dingen op te schrijven waar je dankbaar voor bent’, luidde een van de tips. Verder moesten we veel bewegen, voldoende slapen, af en toe iemand bellen en stilstaan bij onze emoties.

Onzekerheid

Op dat lijstje ontbrak een belangrijk advies: omring je met cultuur. Ofwel: kijk films, lees boeken, luister muziek, bezoek het museum of het theater. Uit historisch onderzoek blijkt namelijk hoe belangrijk culturele media zijn bij de verwerking van rampen. Ze kunnen de psychologische en sociale veerkracht verhogen.

Veerkracht is ook het buzz-woord in de disaster studies. Met ons team onderzoeken we de functie van culturele media door de eeuwen heen in tijden van rampspoed. Duizenden gedichten, verhalen, liederen en schilderijen hebben we intussen geanalyseerd. Globaal hadden die vier functies: ze verspreidden en duidden het nieuws, reikten morele en religieuze lessen aan, spoorden aan tot solidariteit en boden troost. Vooral dat laatste was van belang: cultuur bood een uitlaatklep voor gevoelens van verdriet, angst en onzekerheid.

Onvervreemdbaar

We zijn veel hartverscheurende gedichten en verhalen tegenkomen. Over ouders die hun kinderen aan de pest verloren, over kerkgangers die hun leven lieten bij een uitslaande brand. De negentiende-eeuwse Rotterdamse dichter Adriaan van der Hoop schreef indringend over de allesoverheersende angst, toen de cholera dood en verderf zaaide: ‘Een wrede pest, o Nederland! dreigt uw kusten / Gelijk den vloed de opgeworpen dam’.

De hoogleraar moderne Engelse letterkunde Peter Liebregts wees er in een fraai stuk in de Volkskrant op dat Ierse politici hun speeches graag verrijken met toepasselijke citaten van dichters. Misschien kunnen Rutte en De Jonge dat voortaan ook doen. Berg de routekaart op in het corona-dashboard. Bied de moedeloze burger dichterlijke taal die de mentale weerbaarheid vergroot. Ik doe alvast een suggestie. Citeer bij de eerstvolgende persconferentie deze schitterende passage uit het gedicht ‘Onvervreemdbaar’ van de classica Ida Gerhardt: ‘Dit wordt ons niet ontnomen: lezen / en ademloos het blad omslaan, / ver van de dagelijksheid vandaan. / Die lezen mogen eenzaam wezen.’

Afbeelding; bankje in Delft; Straatpoëzie