Jeugdverhalen over joden (132)

Door Ewoud Sanders

Auteur: Pieter Jacobus Kornelis Thomson (1806-1867)
Oorspronkelijk Nederlands

Herkomst en drukgeschiedenis

Pieter Jacobus Kornelis (officieel Cornelis) Thomson was ‘huisonderwijzer’ in Goes. In de eerste helft van de 19de eeuw schreef hij verschillende jeugdboeken, deels onder de initialen P.J.K.T. Het verhaal ‘Christen! bedenk dat ook de jood uw naasten is’ staat in Belangrijke geschiedenissen en merkwaardige verhalen, uit geloofwaardige bronnen bijeengezameld tot een geschenk voor jonge lieden. In vijf eerdere publicaties was dit verhaal bestemd voor volwassenen (zie hieronder).

         Belangrijke geschiedenissen en merkwaardige verhalen verscheen in 1846 bij J.C. Verkouteren in Bergen op Zoom en beleefde één druk. In 1861 bood Verkouteren de restanten (400 exemplaren) plus de rechten te koop aan.

Samenvatting

Een arme jood, die samen met zijn hoogzwangere vrouw en twee kinderen op reis is, verdwaalt ergens in de omgeving van Metz in Franrijk. Zij dreigen om te komen van honger, kou en vermoeidheid. Juist als zij ‘de poorten des doods’ genaderd zijn, ontmoeten zij een geestelijke. Hij neemt ze mee naar huis en geeft ze alles wat ze nodig hebben. Kort daarna bevalt de jodin; het kind sterft op de derde dag.

         De ‘brave geestelijke’ zendt het lijkje naar Metz, zodat het daar op het ‘jodenkerkhof’ kan worden begraven. Het gezin mag drie weken bij hem blijven om helemaal te herstellen. Bij hun vertrek geeft de geestelijke hun eten mee.

         Deze ‘ongemeene weldadigheid’ ontroert de joden van Metz; zij zijn getroffen door ‘de liefde van eene christen aan hunne geloofsgenooten’. Als blijk van dank zenden zij de geestelijke ‘een gouden zakhorologie’ met op de achterzijde beeltenissen van de barmhartige Samaritaan.

Verhaalvarianten

Dit verhaal over het verdwaalde joodse gezin verscheen bij mijn weten voor het eerst in 1797, in het Weekblad voor den zoo genaamden gemeenen man, een uitgave van de Groningse afdeling van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. In die versie komt het gezin een ‘Roomsch geestelijke’ tegen. Een jaar later, in het boek Godsdienst, Deugd, Natuur en Voorzienigheid, een Leesboek voor het Algemeen, gaat het om ‘een zeker geestelijke’; de dankbare joden van Metz schenken hem niet alleen een ‘kostbaar gouden Zakhorologie’, maar zenden hem ‘jaarlijksch zoveel koffij en suiker (…) als hij voor zijne huishouding nodig had’. In 1839, in Keur van mengelingen ter bevordering van wijsheid, deugd en godsdienst, laat predikant Willem Goede (1764-1839) de jodin in haar eentje verdwalen en bevallen – zonder man en kinderen. Hij zendt het kinderlijkje niet naar Metz maar laat joden komen om het op te halen. Dominee Goede maakte van de geestelijke een ‘dorpsleraar’, een dorpspredikant.

Receptie

Van Belangrijke geschiedenissen en merkwaardige verhalen heb ik geen besprekingen gevonden.