Tussen 1624 en 1662 had de VOC een handelspost op het eiland Taiwan. Het hoofddoel van de VOC in Taiwan was het drijven van handel met China. In het kielzog van de VOC kwamen missionarissen naar Taiwan, om de inheemse Formosanen te bekeren tot het protestantisme. In de loop der tijd vertaalden ze Bijbelteksten en catechismussen in Formosaanse talen, maar in eerste instantie moesten ze deze talen machtig worden. Daarom stelden ze woordenlijsten en lexicons samen met hulp van de inheemse Formosanen. Een handschrift dat nog bestaat van deze periode is een tweetalige Nederlands-Siraya woordenlijst.

Het Siraya is een dode Formosaanse taal, die volgens de categorisatie van de taalkundige Robert Blust behoort tot de Oost-Formosaanse taalgroep, een van de tien taalgroepen binnen de bredere Austronesische taalfamilie. Het handschrift is geschreven in het Latijnse schrift en be­staat uit 1072 lemma’s en vier korte Nederlands-Siraya dialogen en is een mooi voorbeeld van vroege Nederlandse tweetalige lexicografie. Het werd nagelaten aan de bibliotheek van de Universiteit Utrecht door de hoogleraar oosterse talen Adriaan Reland (latine Hadrianus Relandus, 1676-1718) en staat daarom bekend als het Utrechtse Manuscript (hierna UM) (de bibliotheek van de Universiteit van Utrecht, Depository-S MAG: Hs 1 E 23). De auteur van het UM is niet bekend, maar er zijn m.i. twee mogelijke kanshebbers: Georgius Candidius, de eerste Nederlandse missionaris in Taiwan, en zijn opvolger, Robertus Junius, die in Taiwan tussen 1629 en 1643 verbleef. Junius is misschien de betere kanshebber omdat hij ‘een groot vocabulaer’ schreef en een versie van het Onzevader in dezelfde variant van het Siraya als het UM. Het UM is echter heel netjes geschreven en het kan zijn dat het een afschrift is van de woordenlijst van Junius en andere bronnen inclusief woordenlijsten, samengesteld door zijn collega’s.

Het UM is drie keer uitgegeven. Het werd voor het eerst uitgegeven in 1842 door Christianus Jacobus (C.J.) van der Vlis. Helaas bevat zo’n 10 procent van de lemma’s fouten. Dit komt door het feit dat Van der Vlis moeite had met het lezen van het cursieve schrift. In 1933 gaf de Japanse wetenschapper, Naojirō Murakami, een nieuwe editie uit met Engelse vertalingen van de Nederlandse en Siraya woorden. Murakami baseerde zich echter niet op het handschrift, maar op de editie van Van der Vlis. Daarom bevat zijn editie min of meer dezelfde fouten. Bovendien is een aantal van zijn Engelse vertalingen incorrect. In 1998 heeft Murakami’s landgenoot Shigeru Tsuchida een nieuwe editie van het UM gepubliceerd. Tsuchida heeft zich weer op Van der Vlis’ en Murakami’s edities gebaseerd en daarmee dezelfde fouten herhaald. Hier en daar heeft hij wat verbeteringen aan de woordenlijst en Engelse vertalingen aangebracht maar op een zeer beperkte manier.

Hierom heb ik besloten om terug te gaan naar het handschrift zelf waarvan scans te downloaden zijn van de site van de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Een artikel van mij over het UM ‘Revisions to the Siraya lexicon based on the original Utrecht Manuscript: A Case Study in Source Data’ zal straks verschijnen in het tijdschrift Historigraphia Linguistica. Bovendien heb ik een pdf-database gecreëerd waarin ik de hele woordenlijst in het UM heb getranscribeerd en zoveel mogelijk de fouten in de drie edities heb gecorrigeerd. Dit staat nu op de pagina https://neerlandistiek.nl/e-books/.

Hopelijk zal dit als een belangrijke bron dienen voor degenen die het Siraya of Austronesische talen in het algemeen bestuderen en voor degenen die proberen het Siraya en andere Formosaanse talen nieuw leven in te blazen. Voor neerlandici dient het UM als een interessant voorbeeld van vroege Nederlandse lexicografie en het toont aan dat het Nederlands in zekere mate als een sleutel kan fungeren voor het ontcijferen van contacttalen die inmiddels zijn uitgestorven, zoals het Siraya.