Lezen is herscheppen. Elke lezer interpreteert een tekst op eigen wijze. Professionele vertalers herscheppen voortdurend, onderhandelend tussen de broncultuur en de ontvangende cultuur van hun tekst. Ze weten dat hun interpretatie heftige reacties kan oproepen, maar moeten meestal snel beslissen want hun uitgevers moeten geld verdienen en hebben haast.

In de zeventiende eeuw ging het in de Nederlandse Republiek precies zo: de uitgevers bewaakten hun bedrijfsmodel en de vertalers gaven interpretatiesignalen af. Nederlandse vertalingen van succesvolle buitenlandse romans laten zien dat die signalen dubbelzinnig waren. Uit commercieel oogpunt handhaafden de vertalers de inhoud van hun bron, ook als ze het er niet mee eens waren. Ze schoven de ideologische vragen over hun eigen en buitenlandse culturen door naar hun lezers, die zelf hun morele oordeel moesten vellen. In de commerciële situatie is vandaag de dag niet zoveel veranderd, maar aan de vertalers worden nu hogere eisen gesteld.

Over de auteur

Lia van Gemert (1958) is emeritus hoogleraar Historische Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, waar ze tot december 2020 ook directeur was van het Amsterdam Centre for the Study of the Golden Age. Eerder was ze hoogleraar Historische Nederlandse letterkunde aan de Radboud Universiteit en de Universiteit Utrecht.

Lia van Gemert | Herscheppen. Ideologie en commercie in vroegmoderne Nederlandse vertalingen van novellistisch proza | ISBN 9789048558490 | Amsterdam University Press