De Kellendonklezing van Nina Polak

Vorig jaar, tijdens het na-ijlen van lockdowns en covid, waren we als Kellendonkcommissie even bang over de teruggelopen opkomst bij de jaarlijkse Kellendonklezing. Maar dit jaar zat de Aula weer als vanouds goed vol. En de aanwezigen werden niet teleurgesteld: Nina Polak hield een fraai betoog over burgerlijke interieurs, Van Motorfietsen, Ibsen en literatuurwetenschapper Franco Moretti, maakte ons getuige van een mogelijk nieuw verhaal in wording en cirkelde fraai rond een minder bekende passage van Kellendonk, uit zijn essay ‘Ons wilde Westen’:

Ethiek betekent voor het “ik”: het kwaad in zichzelf onderkennen. Zonder die twijfel zou zijn denken geautomatiseerd en dus niet meer creatief zijn. De eerste impuls tot een verhaal krijgt een schrijver wanneer hij het met zichzelf oneens is. Twijfel en geloof zijn voor hem complementaire tegengestelden. De twijfel is wat losmaakt, het geloof wat aaneenvoegt tot gehelen die, om steeds inclusiever te kunnen worden, telkens weer moeten worden ontbonden. (…) Ook al schrijft hij [de schrijver] over ideeën die hem als burger heilig zijn, in zijn roman zal hij ze op losse schroeven zetten, belachelijk maken, desnoods. Als schrijver is hij wijzer dan als burger.

Polak eindigde indrukwekkend, met deze slotzinnen, waar ook Kellendonk weer om de hoek keek:

Maar de even grote ramp lijkt mij dat we ons vastklampen aan het vlot van het wrede optimisme. We nemen nog maar een krediet, leasen een nieuwe Tesla, zoeken de nieuwe hoekbank uit die ons de komende vijftien jaar zal dragen en slaan een boek van Rutger Bregman open. Een klimaatroman, vermoed ik nu, gaat niet alleen over water, maar over geld en hoe dat onze destructieve automatismen op hun plek houdt. Het is een ondoorzichtig onderwerp dat maar zelden echt bij de horens gevat wordt door Nederlandse schrijvers. Als ik zou moeten zeggen wanneer dat voor het laatst goed gebeurde, dan zou ik mijn geboortejaar 1986 noemen, het jaar waarin Frans Kellendonk “Mystiek lichaam” publiceerde. Een bourgeois-roman, zeker, waarin stijl absoluut de hoofdrol speelt, maar impotent kun je dit boek met goed fatsoen niet noemen.

Als u vanavond op uw hoekbank nog een moment de magie wil ervaren van het ontgoocheld geloof, raad ik u aan om “Mystiek lichaam” erbij te pakken, een boek over geld, geloof en over huiseigenaarschap. Hoe de wereld daar precies beter van wordt valt buiten mijn welsprekendheid. Maar ik kom bij u terug. En ik zal bij u blijven terugkomen.

Het was echt een erg mooie, ook nog eens prachtig voorgedragen, lezing.