De zee en het atelier (6)

Na een periode van zelfstudie, tentamens en een veelheid van dingen, hervatte ik vandaag het onderzoeksatelier met tweedejaarsstudenten Nederlands in Groningen over de literaire verbeelding van het Waddengebied. We bespraken de romans en essays die voor verder onderzoek zijn uitgekozen. Het ging over metaforen waarmee een gebied als de Wadden wordt geïnterpreteerd, over grenzen en grensconflicten in een osmotisch gebied, over inpolderingsprojecten en -plannen in de negentiende en twintigste eeuw en over generatiedynamiek op de eilanden.

Maar eerst was er zondag, bij wijze van prelude en openingssalvo, een heel goede en drukbezochte aflevering van het literaire programma ‘Onder de vulkaan’ in het Groninger Grand Theatre, seizoen 5, aflevering 5: ‘Langzaam ontdooien’. Gasten waren schrijver Donald Niedekker, over zijn roman Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost, zangeres Nynke Laverman, over haar prachtige album Plant en klimaatjournalist, filmmaakster en poolreiziger Bernice Notenboom, auteur van Arctica. Het was een middag waarin het gemoed bewoog tussen hoop en wanhoop. De ontmoeting met Bernice was bijzonder, boeiend en confronterend, aangezien zij tal van gemeenplaatsen over mens en samenleving, ecologie en politiek, kapitaal en klimaat durfde te bevragen. Zijn de democratieën toegerust voor grote projecten als The Line, de gigantische stad van de toekomst die wordt gebouwd in Saudi-Arabië?

Arctica (2018) is haar indrukwekkende, zorgwekkende en gepassioneerde boek over de schoonheid en kwetsbaarheid van het Noordpoolgebied.

Ondanks het meedogenloze en vormloze karakter van de Noordpool ben ik daar gelukkig. Ze is mijn schuilplaats, klooster, ivoren toren, grot en geest. Het is waar ik leer fluisteren, waar ik de ondergeschikte ben. De Noordpool is zuiverend, ze maakt me leeg en onderdanig en dwingt respect af, omdat haar weerbarstige persoonlijkheid er niet voor terugdeinst mij te vernietigen als ze de kans krijgt. Maar andersom is het veel erger: hoe wij als mensen binnen één generatie de helft van het Noordpoolijs respectloos hebben laten verdwijnen, een harde waarheid die ik keer op keer onder ogen moet zien.

Bernice Notenboom heeft niet veel hoop, maar we kunnen wel degelijk iets doen: geen domme dingen uithalen, stop het grote slopen, en ook: schrijf erover, zing erover, houd het denken wakker.

Ik buig voor het dankbare moment in mijn leven, als eenvoudig bewijs van een tastbare plek op aarde die prachtig was.

• Nynke Laverman, Plant. Fama, 2021.
• Donald Niedekker, Waarachtige beschrijvingen uit de permafrost. Koppernik, 2022.
• Bernice Notenboom, Arctica. Mijn biografie van de Noordpool. Prometheus, 2018.