Op 12 mei 2022 kwam bij het Instituut voor de Nederlandse Taal (INT) het Couranten Corpus online. Het bevat een grote hoeveelheid afleveringen van dertien zeventiende-eeuwse kranten uit Delpher die vrijwilligers hebben gedigitaliseerd. Met het Couranten Corpus is het mogelijk om onderzoek te doen in 109.532 artikelen en 18.926.425 woorden. Maar het nodigt ook uit om gewoon kennis te nemen van nieuws dat zeventiende-eeuwers met aandacht zullen hebben gelezen.

Sindsdien wordt er door het Instituut voor de Nederlandse Taal en met een groep vrijwilligers onder leiding van Nicoline van der Sijs gewerkt aan een nieuw corpus met nog meer zeventiende-eeuwse Nederlandstalige kranten. Daartoe behoren ook 2398 extra afleveringen van de Amsterdamse Courant.

De gelegenheid

Omdat op dit moment inmiddels 50 procent van deze Amsterdamse kranten is bewerkt, leek het ons een aardig idee om een gelegenheidswoordenboekje te maken met 50 bijzondere woorden die deze vrijwilligers tijdens hun werkzaamheden zijn tegengekomen. Daaronder bevinden zich leenwoorden uit het Frans en het Engels maar ook Nederlandse woorden die verouderd zijn of in de loop der tijden een andere betekenis hebben gekregen. Juist die laatste categorie woorden kan de moderne lezer op het verkeerde been zetten.

Het woordenboekje

De opbouw van elk lemma is als volgt. Eerst volgt het trefwoord met zo mogelijk een verwijzing naar hetWoordenboek der Nederlandsche Taal (WNT). Daarna volgt een betekenisomschrijving van het woord en tot slot het citaat uit de Amsterdamse Courant waarin het woord is aangetroffen. Het geheel is opgesierd met enkele toepasselijke (voornamelijk zeventiende-eeuwse) afbeeldingen uit de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam. Het gelegenheidswoordenboekje Oud Nieuws is hier te vinden.

Met dit woordenboekje hoopt het Instituut voor de Nederlandse Taal belangstelling te wekken voor het Couranten Corpus en enkele bijzondere woorden uit de zeventiende eeuw voor het voetlicht te brengen en van een verklaring te voorzien.

Een oproep

Wanneer ook de transcriptie van de tweede helft van de Amsterdamse Courant gecontroleerd is en de artikelen van de nodige metadata zijn voorzien, liggen er nog talrijke zeventiende-eeuwse kranten op een betere ontsluiting te wachten. Daaronder bevinden zich onder andere meer dan 2700 afleveringen van de bekende Oprechte Haerlemsche courant.

Mensen die interesse hebben om als vrijwilliger mee te werken aan het beter toegankelijk maken van zeventiende-eeuwse kranten, zijn van harte welkom; zij kunnen zich melden bij Nicoline van der Sijs [post@nicolinevdsijs.nl].