Hoewel ik wel van haar bestaan wist, had ik nog nooit een gedicht van Anna Roemers gelezen voordat ik met deze opdracht begon. Dit project werd daardoor mijn eerste echte kennismaking met haar werk, en wat voor een! Anna Roemers blijkt een ironische, grappige en kritische dichter die ons hele vooroordeel over onderdrukte vroegmoderne vrouwen die niets konden of mochten weerspreekt.

Samen met Marie-José Klaver ontwikkelde ik in opdracht van Fixdit lesmateriaal bij de podcastafleveringen en hertalingen. Onze tweede lesbrief sluit aan bij de aflevering over Anna Roemers en laat zien hoe geïntegreerd werken volgens de nieuwe eindtermen Nederlands eruit kan zien. Leerlingen doen niet alleen literatuurhistorische kennis op, maar analyseren ook gedichten, onderzoeken en vergelijken bronnen en maken een creatieve schrijfopdracht.

Een belangrijk onderdeel van de lesbrief is het onderzoeken van vooroordelen over schrijvende vrouwen in de vroegmoderne tijd. Leerlingen lezen hiervoor een fragment uit A Room of One’s Own van Virginia Woolf. In haar zoektocht naar vrouwelijke voorgangers veronderstelt Woolf dat een getalenteerde vrouw in deze periode nauwelijks bestaansmogelijkheden had. Zij schrijft:

‘[she] would certainly have gone crazed, shot herself, or ended her days in some lonely cottage outside the village, half witch, half wizard, feared and mocked at’

Deze sombere visie contrasteren we met de kennis die leerlingen opdoen over Anna Roemers, Anna Maria van Schurman en andere schrijvende vrouwen uit dezelfde periode. Zo wordt zichtbaar hoe beperkt en hardnekkig dit beeld is, zelfs bij invloedrijke denkers als Woolf.

Centraal in de lesbrief staan Roemers’ gedichten over en aan andere schrijvende vrouwen, waaronder haar ode aan de piepjonge Anna Maria van Schurman. In dit gedicht spreekt Roemers haar bewondering uit voor Van Schurmans intellect en talent, en spoort zij haar aan dat talent serieus te nemen en te benutten:

Aan Anna M. (fragment)

Ik groet je hartelijk, mijn piepjonge pioenroos!
Is vriendschap een illusie? Hallucineer ik
als ik je beschouw als hartsvriendin? In elk geval
ben ik gesteld op jou en op je kennis van diverse zaken.
Op het jaloerse af, beken ik eerlijk.
Wonderkind, besef je wel dat jij de eerste
Nederlandse vrouw bent die straks afstudeert?
Je zult geleerde zijn, een kunstenaar.
Denk Liszt, Pascal, Truman Capote, Clara Schumann.
Hoogbegaafde, lieve naamgenoot, maak werk
van je bijzondere talent, zorg dat je
niet alleen van buiten oogverblindend bent.

Hertaling: Alfred Schaffer

Dit gedicht maakt voor leerlingen concreet hoe vrouwen elkaar al vroeg erkenden, aanmoedigden en intellectueel serieus namen. Daarmee vormt het een krachtig tegenwicht tegen het idee dat vrouwelijke literaire tradities pas in de moderne tijd zouden zijn ontstaan of dat vrouwen niet konden of mochten schrijven en dichten.

Direct aan de slag

Luister de podcast, ontdek de hertaling, en gebruik het lesmateriaal meteen in je klas. Hier vind je de hertalingen en lesmaterialen bij de eerste aflevering.