Terwijl ik het boek, Narcis, opensloeg, dwarrelde er een boekenlegger uit met daarop reclame voor een parfum genaamd Bela Narcisa. Ik raapte het strookje van de grond en schoof het halverwege het boek. Even dacht ik: reclame. Maar het bleek niet slechts een stukje marketing te zijn. Het parfum dat wordt aangeprezen zweemt door het boek heen, zo bleek toen de geur van letters, zorgvuldig samengestelde zinnen, op het product van de papyrusplant, me tegemoetkwam.
Vanzelfsprekende verbondenheid
In Narcis, geschreven door Judith Fanto, volgen we de in Haarlem geboren Manno. Na de dood van zijn moeder verhuist hij naar Wenen, waar hij onder de strenge opvoeding van zijn tante Edmonda komt te staan. Zijn jeugd wordt er gekenmerkt door eenzaamheid, maar gaandeweg ontdekt hij een talent voor tekenen en schilderen. Die aanleg zal later de basis vormen voor zijn werk als restaurateur.
Tijdens een zomerkamp ontstaat een hechte vriendschap tussen Manno en vijf leeftijdsgenoten: Max, Lotte, Bertl, Béla en Franzi. Aanvankelijk lijken hun verschillende achtergronden en overtuigingen van ondergeschikt belang; de vriendschap wordt gedragen door een vanzelfsprekende verbondenheid.
Geschiedenis met vriendschap
Naarmate het interbellum vordert, onder invloed van het opkomende nationaalsocialisme, worden tegenstellingen zichtbaar die de vriendschap op de proef stellen. Hoewel de vrienden lange tijd standhouden, dwingt het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog ieder van hen zichzelf te positioneren ten opzichte van de gebeurtenissen. Dit roept indringende vragen op over loyaliteit, morele keuzes en de ware betekenis van vriendschap.
De kracht van deze roman ligt mijns inziens in de koppeling van de geschiedenis met vriendschap, een thema van alle tijden. Door deze elementen te verweven weet de auteur de tijdsgeest voelbaar te maken. Een element dat daartoe bijdraagt is het taalgebruik. In Fanto’s roman waan je jezelf in het centrum van het Europese imperium van de twintigste eeuw, dat zich gaandeweg het boek ontwikkelt tot historische plaats delict. Zo weelderig gesierd met kroonlijsten en pilasters als het Wenen waarin stijlen als Barok, Jugendstil en Neogotische architectuur naast elkaar bestaan, is ook de taal in deze roman rijk gegarneerd. De metaforen en grote hoeveelheden bijvoeglijke naamwoorden dragen enerzijds bij aan het schetsen van de context waarin het tafereel plaatsvond. Anderzijds maakt deze schrijfwijze het boek lijvig omvangrijk, zonder dat dit de kern verhaal faciliteert.
Restaurateur
De plot van Narcis wordt gedragen door de hoofdpersoon, Herman Loch, ofwel Manno. Hij is een introvert figuur die vooral observeert, maar zijn aanwezigheid vormt het smeermiddel van de vriendschap binnen de groep. Net als zijn beroep als restaurateur symboliseert Manno zijn rol: hij probeert beschadigde werken te herstellen en de vriendschap intact te houden. Gaandeweg moet hij echter erkennen dat niet alles teruggedraaid kan worden; geschiedenis laat zich niet restaureren.
Voldaan stak ik de boekenlegger achter de omslag van het boek. De geurcomponist Béla is niet meer, en van de vriendschap hangt slechts een residu van wat het ooit was. Voor altijd blijft hij een bijlegger in het verhaal van Manno. Op de boekenlegger staat: beleef deze roman als parfum voor 4,95. Ik betwijfel of de geur Bela Narcisa ooit de geur van dit verhaal kan vangen. En eerlijk gezegd, moeten we willen dat boeken reclame maken voor geuren? Natuurlijk gaat het hier niet om het nieuwste aroma van Prada, Boss of Armani. Wat bijblijft is het verhaal zelf: de tijd, de stad, de keuzes van Manno en zijn vrienden. Zoals een parfum vervliegt, blijft van de roman iets kostbaars achter bij de lezer, een nasleep van geur, vriendschap en geschiedenis die zich niet laat restaureren, maar wel beleefd.
Laat een reactie achter