In hoeverre komen autobiografisch schrijvende meisjes en vrouwen aan bod in de literatuurles? Geen leerling zal een kennismaking met het dagboek van Anne Frank mislopen. Zij is dan ook opgenomen in de Nederlandse geschiedeniscanon. Maar is er binnen de schoolcanon ook ruimte voor schurende teksten, waarin problemen met seksualiteit en lichamelijkheid expliciet aan bod komen? Zowel Isabella de Moerloose (17e eeuw) als Lize Spit (21e eeuw) schrijven autobiografisch. Ze gebruiken hun eigen leven als materiaal. In beider werk staat het lichaam centraal als bron van verlangen, schaamte, ziekte, reputatie of identiteit. Hoe verschillend schrijven zij over hun lichaam, en wat zegt dat over hun tijd?

Schrijven over je lichaam

In Autobiografie van mijn lichaam probeert Spit al schrijvende de verstoorde relatie tot haar eigen lichaam te begrijpen. Isabella de Moerloose (1661 – na 1712) publiceerde in 1695 een boek van bijna 700 pagina’s over haar eigen ervaringen, waarin ze ook openhartig schrijft over haar seksleven. Dit was in in haar tijd uitzonderlijk en maatschappelijk riskant. Haar Vredetractaet is een zeer vroeg voorbeeld van wat wij tegenwoordig een egodocument noemen: een tekst waarin iemand over zijn of haar eigen leven, gedachten en gevoelens schrijft. Zulke teksten uit de zeventiende eeuw zijn zeldzaam, zeker van vrouwen en al helemaal van iemand uit de middenklasse (die afzakt naar de eenvoudige burgerij).

Vredetractaet fungeert niet alleen als levensverhaal, maar ook als verdediging van haar denkbeelden. Die vrijmoedigheid had gevolgen: na de publicatie van haar boek werd De Moerloose gearresteerd en jarenlang opgesloten, eerst in het spinhuis (gevangenis) en later in het dolhuis (psychiatrische inrichting). Toch blijft haar stem hoorbaar. Dankzij haar egodocument kunnen wij vandaag kennismaken met een vrouw die haar tijd ver vooruit was.

‘Het is juist om me te ontdoen van deze schandvlek dat ik alle ontmoetingen en gesprekken met mannen ben gaan beschrijven’ Isabella de Moerloose, Vredetractaet (hertaling Lize Spit)

Lesbrief

In de lesbrief onderzoeken leerlingen hoe Isabella de Moerloose in haar Vredetractaet haar verliefdheid
beschrijft en hoe zij zichzelf positioneert in haar eigen levensverhaal. Ze analyseren hoe religieuze beeldspraak en afhankelijkheid haar verhaal kleuren.

Daarna vergelijken ze De Moerlooses Vredetractaet met Spits Autobiografie van mijn lichaam, waarbij ze analyseren wanneer het lichaam in beide teksten een probleem of crisis wordt en welke rol het beheersen van het lichaam in beider werk speelt. Dat zijn kwetsbare thema’s. Het vergt niet alleen lef maar ook zorgvuldigheid en pedagogische tact om dit in de klas te behandelen.

Direct aan de slag

Luister de podcast, ontdek de hertaling, en gebruik het lesmateriaal meteen in je klas. Hier vind je de podcast, de hertalingen en het lesmaterialen bij de derde aflevering.