Wat mij een prettig onderwerp van onderzoek lijkt: stemmetjes. Bijvoorbeeld: een echtpaar heeft knetterende ruzie en op een bepaald moment begint de een de ander te herhalen:
– Maar dat kon ik toch niet weten?
– “Maar dat kon ik toch niet weten?”
Het gaat dan om de toon waarop de tweede zin wordt uitgesproken.
Hoewel het zogenaamd gaat om een imitatie, is de toon een totaal verschillende: impressionistisch zou ik zeggen: trager, hoger, nasaler. De toon van een huilend kind, en dat is waarschijnlijk ook de implicatie: dat de ander zo klinkt. Ook al is dat dus niet waar en denkt ook waarschijnlijk geen van de twee dat het waar is, anders dan als een parodie.
Ik heb de indruk dat het internationaal is. Ik heb het aan verschillende buitenlandse vrienden gevraagd en iedereen leek het te herkennen.
Nog een voorbeeld: iemand vertelt een verhaal waarin hij iemand (laten we zeggen de gemeente-ambtenaar) eens goed de waarheid ging zeggen:
– Dus ik zei tegen die man ‘Ik had het zelfs al vorige maand aangevraagd’. En die vent: ‘Oh nou, sorry, dat wist ik niet…’
Het gaat in dit geval vooral om de toon waarop ‘die vent’ geacht wordt te praten: ook weer een beetje slomer, met meer lucht, en ook weer wat hoger (hoewel minder hoog dan in die ruzie).
Wat zit daar achter? En zijn er nog meer van dat soort stemmetjes?
Volgens mij gebruiken we vaak stemmetjes. Als je moeders tegen baby’s hoort praten bijvoorbeeld. Het ‘motherese’ waarbij met een hogere toon wordt gesproken en de tonen veel langen zijn: “Oòòòò wat mooooooi.” Of als je voor de derde keer iemand vraagt wat hij zegt, dan hoor je vaak ook vaak “lui-ste-ren” (alsof ze een dove imiteren). Als is dat misschien ook wel een vorm van irritatie. Net als zeurende kinderen (“nouhououou”) nadoen. Je hoort mensen trouwens vaak kort een stemmetje doen van dronken mensen of de omroepstem in een trein, ingesproken stem van een telefoonboodschap.
En waarom we het doen? Het heeft denk ik vooral een sociale functie. Om samen te kunnen lachen, om bij de ander irritatie op te wekken, duidelijk te maken dat jij het onzin vindt hoe hij reageert, etc.
Het lijkt een beetje op dat verhaal van de gemeenteambtenaar, maar je hebt ook dat stemmetje als mensen een langdradig iemand nadoen (ja dit en dat, en zus en zo), waarbij ze ook langzamer praten en iets met het ritme doen, iets van melodie aanbrengen. Het cabaretduo Ajuinen en Look heeft een sketch waarin ze dat sterk overdrijven (zoek op YouTube Ajuinen en Look, Dialogen).
Of als mensen iets vervelends vertellen dat ze overkomen is (Nou ja, ik zat daar dus uuuuren en uuuuren te wachten en het ging maar door en er KWAM maar geen eind aan, en de een moest dit en de ander moest dat en het hield maar niet op). Beetje een walsmelodie krijg je dan, met bijpassend wiegen van het hoofd of het bovenlichaam.
Dank je wel voor de cabarettip! Ik heb hem hierboven in de post gemonteerd.
Betrap er mezelf op dat ik een hoog stemmetje van blijdschap 'opzet' als ik overenthousiast mijn kleinkinderen met open armen wil begroeten (vooral met de kleinsten heb ik dat, de groteren zijn daar niet meer zo 'vatbaar' voor – dat moet het 'motherese' van Jessica zijn), of als ik bijzonder leuk nieuws aan de telefoon beantwoord. Een soort van 'uit de bol gaan'.
Ook erg: de voorfase van ruzie. Waarin de een tegen de ander iets zegt als: "Ja hoor, natuurlijk is dat zo." Dat dan met een stem die net iets langzamer en lager klinkt om het treitereffect te optimaliseren. Het is net of er dan een knopje wordt ingedrukt en de ander slaat meteen op tilt. Hopla, ruzie.