Bevelen als samenvattingen Jij en je bijrijder zitten samen in de auto. "En nu naar links!" roept je bijrijder. Zonder na te denken draai je aan het stuur. Is dat nu rationeel gedrag? De bijrijder heeft je geen enkel argument gegeven. Toch weet je op de een of andere manier na die vier woorden méér dan toen ze nog zat te zwijgen. Maar wat leer je precies van een … [Lees meer...] overGeef je over!
Over Marc van Oostendorp
Vrouwen met een taalachterstand
Een vriend stuurde me een motie toe van PVV-Kamerlid Rachel van Meetelen. 'Hé, taalkundige, iets voor jou!' De motie was vorige week in stemming en laat zien dat er in bepaalde kringen weer een nieuwe term bestaat om groepen in de samenleving te beschrijven: 'vrouwen met een taalachterstand'. Voor de motie stemden PVV, FvD en JA21: Nr. 288MOTIE VAN HET LID VAN … [Lees meer...] overVrouwen met een taalachterstand
Aan het twijfelen
Wat voor zinsdeel is 'aan het wandelen' in 'Joke is aan het wandelen'? Er komt een nieuwe editie van de Syntax of Dutch, de monumentale grammatica van het Nederlands van Hans Broekhuis en Norbert Corver! Ruim 5000 pagina's telt dit gigantische naslagwerk in, en er staat alles in wat we weten over de zinsbouw van het Nederlands. Wat betekent dat er nog veel open plekken … [Lees meer...] overAan het twijfelen
Leren, weten en onderwijzen in de Germaanse talen
Dat het woord leren in het Nederlands zowel 'kennis verwerven' als 'kennis doorgeven' kan betekenen, is op het eerste gezicht verwarrend: het onderwerp doet toch echt iets anders in 'de kinderen leerden zwemmen' dan in 'Marieke leerde de kinderen zwemmen'. Toch ben ik nog nooit iemand tegengekomen die in de war was door het verschil, en niet begreep wie er nu wat aan het doen … [Lees meer...] overLeren, weten en onderwijzen in de Germaanse talen
Ja, ga eens lekker op mijn tenen staan
Over retorische bevelen Zoals sommige vragen niet bedoeld zijn om te beantwoorden ('Vond je dat nu zelf een goed idee?'), en daarom retorische vragen worden genoemd, zo zijn er ook bevelen die niet bedoeld zijn om te worden opgevolgd: retorische imperatieven, noemen de taalkundigen Josep Ausensi en Sebastian Buchczyk ze in een nieuw artikel. Ausensi en Buchczyk geven … [Lees meer...] overJa, ga eens lekker op mijn tenen staan
Almaar minder publiceren
Ik hoorde onlangs dat bij veel subsidieverstrekkers voor wetenschappelijk onderzoek het aantal aanvragen de laatste jaren draconisch gestegen was. Het gebeurt ook bij wetenschappelijke artikelen. Bij Neerlandistiek hebben we de afgelopen maand ook minstens vier stukken binnengekregen die ik als kunstmatig herkende. Aan kranten schijnen de laatste ook meer opiniestukken te … [Lees meer...] overAlmaar minder publiceren
Automatisch talen documenteren
We weten dat er veel is waar kunstmatige intelligentie slecht in is, maar er zijn ook dingen waar ze goed in is. De laatste zijn vooral saaie dingen. Het ontdekken van patronen, bijvoorbeeld. En laat het ontdekken van patronen nu net altijd een taak van de wetenschap zijn geweest; niet de meest glorieuze taak, misschien, maar wel een taak. DNA moet worden gesorteerd, … [Lees meer...] overAutomatisch talen documenteren
Welk rijmwoord komt eerst?
Man en kan rijmen op elkaar. Wie de Nederlandse poëzie overziet, komt dat paar dan ook honderden keren tegen — van Vondel tot Bilderdijk, van psalmberijmingen tot rederijkerskamers. Maar er is iets eigenaardigs aan de hand. In bijna tweederde van de gevallen staat man op de eerste regel en kan op de tweede. Andersom komt veel minder vaak voor. En die asymmetrie vinden we niet … [Lees meer...] overWelk rijmwoord komt eerst?
Gênant genant
Zeg mij in welke appgroepjes u zit, en ik zal u zeggen wie u bent. Ik zit zelf bijvoorbeeld in een Signal-groepje van mensen rondom het Genootschap Onze Taal die daar de laatste nieuwtjes uitwisselen. En daar werd vorige week verbijsterend nieuws gemeld dat tot nu toe de voorpagina's niet heeft gehaald: gênant wordt volgens de officiële woordenlijst voortaan gespeld als genant. … [Lees meer...] overGênant genant
We weten niet wat relevant is
Stel dat je vraagt 'Komt Marieke vanavond naar het feestje?' en ik antwoord: 'Jeff Bezos heeft een ontzettende hekel aan Bill Gates.' Wat is dan het probleem? We zeggen dat het antwoord niet ter zake doet, niet relevant is. Maar wat is precies relevantie? Daarover bestaat inmiddels een uitgebreide taalkundige literatuur. De Poolse taalkundige Diego Feinmann voegde daaraan een … [Lees meer...] overWe weten niet wat relevant is
Het was een schoone tijd
Vorig jaar schreef ik op Neerlandistiek een stuk over de verkoop van het Engelstalige boekenprogramma van Amsterdam University Press aan Taylor & Francis. Ik maakte me zorgen over die transactie, maar vooral over wat ik erachter vermoedde. AUP was in 2019 stilletjes geprivatiseerd, een onderneming geworden die wel de naam mocht blijven voeren die aan de UvA verwant is. Nu … [Lees meer...] overHet was een schoone tijd
De taal veranderen met haakjes en sterretjes
Wanneer activisten, overheden en universiteiten proberen de taal te veranderen in naam van de gelijkheid, doen ze iets wat taalkundigen zelden meemaken en misschien wel als onmogelijk beschouwen: ze proberen van bovenaf een verandering op te leggen, terwijl de aanname van een een heleboel taalwetenschap is datl taal van nature van onderaf evolueert, iets dat weliswaar de hele … [Lees meer...] overDe taal veranderen met haakjes en sterretjes
De logica van kleine kinderen
Wat is het verschil tussen 'niet roken en drinken' en 'niet roken of drinken'? In het Nederlands interpreteren we die woordgroepen doorgaans hetzelfde: als 'Jan niet rookt en drinkt', drinkt hij niet en rookt hij ook niet. En als 'Jan niet rookt of drinkt', dan is er hetzelfde aan de hand. Dat is niet in alle talen het geval. In het Engels betekent 'Jan does not smoke and … [Lees meer...] overDe logica van kleine kinderen
Verhalen die waarschuwen tegen verhalen
Misschien wel dé manier waarop we onze levens vormgeven, is door verhalen. Het is onmogelijk je te verhouden tot mensen van vlees en bloed, die voortdurend zelf onderhevig zijn aan allerlei onduidelijke krachten, en die bovendien steeds weer nieuw vlees winnen en oud bloed verliezen. De fysieke werkelijkheid waarvan die lichamen deel uitmaken is nauwelijks te vatten. Daarvoor … [Lees meer...] overVerhalen die waarschuwen tegen verhalen
Prompt
Naast instantsoep bestaat er nu ook instantproza. Voer het onderstaande in je favoriete chatbot in en lees mijn stukje van vandaag. Je bent een chatbot die als ervaren schrijver artikelen produceert in een essayistische stijl. Je schrijft nu een stuk (genre: persoonlijk essay/column) van 600–900 woorden over de onwenselijkheid van door chatbots geschreven … [Lees meer...] overPrompt
Onderzoek in kommetjes
In 1986 opende een vestiging van McDonald's bij de Spaanse Trappen in Rome. De Italiaanse journalist Carlo Petrini, protesteerde niet met spandoeken maar met kommen penne die hij uitdeelde aan voorbijgangers. Zo begon Slow Food, inmiddels een wereldbeweging met honderdvijftigduizend leden in honderdzestig landen — gebouwd op het besef dat we niet sneller moeten eten, maar … [Lees meer...] overOnderzoek in kommetjes
Iemand dood? Wat jammer
Op LinkedIn had iemand het overlijden van een naaste aangekondigd, en op een ander sociaal medium (BlueSky) was dit voor iemand anders aanleiding om haar beklag te doen over LinkedIn. Niet zozeer over die aankondiging maar over het feit dat nóg weer iemand anders onder dat overlijdensbericht had gereageerd met de tekst 'Wat jammer!' Waarom is dat erg? En waarom zou het … [Lees meer...] overIemand dood? Wat jammer
De eenzaamheid van lange woorden
Over de wiskunde van woordladders Dankzij de stukjes van Rutger Kiezebrink op de Taalkalender van Onze Taal ben ik de laatste tijd geïntrigeerd geraakt door woordladders. Hoe kom je van vlo naar mug? Men neme het woord vlo, verandere één letter en men heeft vla. Daarvan maak je via, en vis, mis, mus, om uit te komen bij mug. Van bloedzuigend insect naar zoemend insect … [Lees meer...] overDe eenzaamheid van lange woorden
Wat zou wiskunde hier überhaupt kunnen toevoegen?
Verhalen maken de biologische wetenschap Het was een goed idee van de redactie van Nederlandse letterkunde om een themanummer te maken over de manier waarop er in andere vakken wordt omgegaan met literatuur. Het leverde onder andere een pakkend artikel op van Johannes Müller over het gebruik van verhalen in de biologie. De biologie is onder de natuurwetenschappen een … [Lees meer...] overWat zou wiskunde hier überhaupt kunnen toevoegen?
Ik vergeet naar de bloemist te gaan
Als iemand hoopt om volgend jaar te trouwen, dan hoopt hij dat hij volgend jaar trouwt. Toch? Er is toch geen verschil tussen een bijzin met een onbepaalde wijs (om te trouwen) en een volledige bijzin met dat (dat hij volgend jaar trouwt?) Wel als het hoofdwerkwoord van de zin vergeten is: De vraag is:is Johannes naar de bloemenwinkel geweest? Het antwoord is in het eerste … [Lees meer...] overIk vergeet naar de bloemist te gaan
De l’alexandrin à l’alexandrijn
Hier dernier, j'ai donné ma dernière conférence à Paris dans le cadre de la chaire Isabelle de Charrière. Ceci est une version abrégée de cette conférence. Mon collègue Gijsbert Rutten, qui reprend la chaire pour un an, a donné l'autre conférence. Un nouveau-né de quelques heures reconnaît déjà sa langue. Pas les mots – il n'en connaît aucun. Pas les voyelles ni les … [Lees meer...] overDe l’alexandrin à l’alexandrijn
De auto of das Auto
Een van de wonderlijke kenmerken van talen is het woordgeslacht. Neem het Nederlands: sommige woorden hebben het lidwoord de en andere het lidwoord het. Wie Nederlands wil spreken moet voor ieder zelfstandig naamwoord onthouden welk van de twee het is. Bovendien werkt dat verschil ook door bij de verbuiging van bijvoeglijk naamwoorden (een wit huis, een witte tuin). Je moet dat … [Lees meer...] overDe auto of das Auto
Mògge
Taalkunde van 70 jaar geleden In sommige opzichten was De nieuwe taalgids een papieren voorloper van Neerlandistiek. Het wilde bijvoorbeeld de verschillende uithoeken van het vak – de taal- én de letterkunde, die toen trouwens ook nog door de meeste neerlandici allebei werden beoefend, maar ook het voortgezet én het universitair onderwijs. Maar een andere overeenkomst is … [Lees meer...] overMògge
Bloggers parodiëren met kunstmatige intelligentie
Een tijdje geleden bezweek Neerlandistiek bijna onder de belangstelling van kunstmatige intelligentie. Zoveel chatbots kwamen ons bezoeken dat de mensen er af en toe niet meer doorheen kwamen. Ondertussen zijn er wat maatregelen genomen waardoor het wat rustiger is, in ieder geval voor de mensen, maar ik bleef zitten met de vraag: wat leren die chatbots er eigenlijk van? Dus … [Lees meer...] overBloggers parodiëren met kunstmatige intelligentie
Dierentaalwetenschap
Een van de interessantste nieuwe ontwikkelingen in de taalwetenschap van de afgelopen vijftien jaar is die van de dierentaalwetenschap. Er zijn mensen die denken dat voor die tijd taalkundigen dierentaal beneden hun waardigheid achtten, maar naar mijn overtuiging is het anders. Natuurlijk erkennen taalkundigen al heel lang dat er een relatie moet zijn tussen dierentaal en … [Lees meer...] overDierentaalwetenschap
