[m] De [m]-klank maak je met je lippen op elkaar, waardoor de lucht uit de longen niet naar buiten kan stromen en het zachte verhemelte omlaag zodat het geluid wel door de neus naar buiten kan. (Vanwege die laatste karakteristiek wordt de [m] een neusklank of nasaal genoemd.)
In heel veel talen is het woord voor ‘mama’ zoiets als mama. Dat heeft te maken met de vorm van de kindermond.
Omdat je de [a] maakt door je mond wijd open te sperren, maak je mama door je mond open en dicht te doen. Dat kan ieder kind moeiteloos – je hebt er niet eens tanden voor nodig, en geen verfijnde beheersing van de spier die tong heet. Wat zuigelingen nog niet zo goed kunnen: hun neusholte afsluiten. Als je goed luistert naar een baby, zegt hij mama ook niet op zijn Nederlands maar meer op zijn Frans: maman, waarbij de lucht ook tijdens de [a] nog door de neus naar buiten stroomt.
Een van de eigenaardigste en leugenachtigste woorden is bij dit alles natuurlijk mmmmm! Het wordt geacht zin in eten uit te drukken, maar ondertussen knijpt de spreker zijn lippen ferm op elkaar. Ondertussen stroomt de lucht door de neus naar buiten, zodat je ook onmogelijk iets kunt ruiken. Mmmmm! zou daarom bruikbaarder zijn als een kreet van afschuw over vreselijk eten, maar is als zodanig in geen enkele menselijke taal aangetroffen.
Er zijn trouwens veel talen waar de m niet aan het woordeinde kan staan. Bv. het Spaans, Chinees en ook bv. de Surinaamse creooltaal Sranan Tongo ('Taki-Taki', 'Negerengels'). De naam van de laatste taal verraadt dit al, want Sranan komt van het Engels Surinam. Er zijn nog tal van andere voorbeelden. Sranan 'kon' = kom,
'nen' = naam (Engels name), enz.; deze n wil overigens zeggen dat het om een nasale klinker gaat, de n zelf wordt niet uitgesproken. In de oudere 'Sranang' spelling schreef men vaak 'kong' en 'ning', om deze klank aan te geven.
Ik ken hetzelfde van het Pular, het dialect van het Peulh (ook: Fula, Fulani, Fulfulde, door de hele Sahel gesproken, ook bekend van de mooi uitgedoste en opgemaakte Woodaabe uit Niger)
van Fouta Djallon in het W-Afrikaanse Guinee. Waar in andere dialecten bijvoorbeeld 'djam' vrede wordt gezegd, heeft het Pular 'djan', bv in de groet 'a wali e djan?' =sliep je met vrede? ofwel goedemorgen.
Ook deze n wordt niet uitgesproken maar duidt een genasaliseerde klinker aan, zoals in het Sranan, en ook in het Frans of Portugees.
Waar men in het Peulh van bv Senegal of Mali 'ndjumri' honing/ schatje zegt, heeft het Pular 'ndjuuri', de nasaal is hier zelfs weggevallen voor de r.
Heel vreemde redenering over de uiting 'mmmmmm'. Als je eet, proef je het eten dat je kauwt net veel beter als je intussen uitademt.