Taal is in het nieuwe regeerakkoord vooral een eis, een manier om elkaar de maat te nemen. We moeten met ons allen flink gaan studeren de komende jaren: consultatiebureaus moeten kinderen op taalachterstanden toetsen, scholen moeten jonge kinderen met taalproblemen zo snel mogelijk opsporen en bijstaan. De belangrijkste maatregel (rechtstreeks uit het VVD-verkiezingsprogramma) is dat het Nederlands ook een voorwaarde wordt voor een uitkering: 

Wie de Nederlandse taal niet beheerst krijgt geen bijstandsuitkering. Dit uitgangspunt wordt consequent toegepast: voor vreemdelingen uit derde landen, EU-onderdanen en Nederlanders.

Het lijkt me een symbolische maatregel en ik vraag me af of hij uitvoerbaar is. Hij is in ieder geval rijkelijk vaag – wat betekent dat precies, ‘het Nederlands niet beheersen’? Moet je jezelf verstaanbaar kunnen maken? Een Powerpoint houden? Begrijpen wat er bedoeld wordt met de uitdrukking derde landen? Een gesprek kunnen voeren bij de groenteman? Mag je een Twents accent hebben? En een Afghaans? Gaat de uitkeringsambtenaar dat alles zelf testen of komen er bureaus en zo ja, wie gaat dat betalen? Kan de uitkeringsgerechtigde zich ook verweren (‘Jawel, ik beheers het Nederlands wel!’) en zo ja, hoe? Het zal mij allemaal benieuwen.

In ieder geval wordt er een nieuw stapje gezet in een richting die het Nederlandse denken al een tijdje opgaat; Nederlander zijn betekent eens en vooral Nederlands spreken. Het heeft minder te maken met waar je geboren bent en zelfs wie je ouders zijn – we vervangen het zogenoemde ius soli en ius sanguinis voor een ius linguae.

(Het ius linguae is een variant van het ius soli waarbij je iemand een nationale identiteit toekent op basis van zijn taal. Het gaat hier natuurlijk maar om een eenzijdige ius linguae zolang we niet omgekeerd het Nederlandse staatsburgerschap toekennen aan iedereen die met succes een taaltoets aflegt. Het is leuk om daarover te fantaseren. Het zou natuurlijk een taaltoets moeten zijn op het allerhoogste niveau. Wat een invloed zou dat kunnen hebben op de Nederlandse letteren, al die hoogbegaafde Indiërs die hierheen kwamen voor een bijstandsuitkering.)

Hoe staat het inmiddels met de taal van de nieuwe regering? De kabinetten Balkenende hadden akkoorden die geschreven waren met uitgekauwde kauwgum (‘De regering neemt zich voor de verantwoordelijkheden in dezen opnieuw vorm te geven’) en Rutte-I had de vreemde constructie van een regeerakkoord en en gedoogakkoord. In vergelijking daarmee leest het nieuwe rapport als een reclamefolder: korte zinnen zonder werkwoord, veel twee- en drieslagen. Hier is niet langer de regering aan het woord, nee wij spreken u toe:

Wij gaan aan de slag. Met passie voor ons mooie land en met hart voor de mensen. Met een open oog voor de wereld om ons heen. Met gevoel voor urgentie, maar ook met energie voor jaren en ideeën die aan één kabinetsperiode niet genoeg hebben. We gaan aan de slag door kansen te pakken, problemen op te lossen en bruggen te slaan.