Zeester met koffie en een man-dar-ijn
een boterkoek met confiture en een stukje marsepein
Inderdaad zou ik de naam van die citrusvrucht ook onderverdelen als man-da-rijn. Dat is bovendien wat ik studenten al tientallen jaren vertel. Wanneer je in een (niet-samengesteld of afgeleid woord) een medeklinker hebt die onmiddellijk gevolgd wordt door een klinker, dan vormen die medeklinker en de klinker samen een lettergreep: o-de, va-kant, le-go, ba-zuin, manda-rijn.
Laat Eveline hier even op YouTube horen dat ik altijd onzin verteld heb? Tegelijkertijd verdeelt ze marsepein wel op de ‘juiste’ manier: marse-pein, en niet marsep-ein. (En in het origineel zingt Bart Peeters ook mandar-ijn.) Simonovic is niet alleen een polyglot, maar ook een begaafd taalkundige en hij had ook meteen een deel van de verklaring gevonden.
In de eerste plaats zingt Eveline niet mand[a]rijn (met de aa van maan), maar mand[ɑ]rijn (met de a van man). Dat is ook niet zo gek: het gebeurt vaker [a]-klanken die niet aan het eind van het woord staan (Canada spreken veel mensen uit als [kɑnɑda].)
Tegelijkertijd kan een [ɑ] eigenlijk niet aan het eind van een lettergreep staan: afgezien van bah en ah (allebei tussenwerpsels) bestaan er dan ook geen Nederlandse woorden die eindigen op a. En Canada wordt ook niet uitgesproken als [kɑnɑdɑ].
Dat is dan de reden waarom de r bij de vorige lettergreep getrokken wordt: het ritme van het liedje vereist ook dat de drie lettergrepen nadrukkelijk en apart worden gezongen, als waren het drie woorden Man. Dar. IJn. Tegelijkertijd kan de toonloze e in marsepein wel aan het eind staan (je, mode, oranje) en is er dus geen probleem met Mar. Se. Pein.
Maar waarom zingt Eveline dan niet Man.Dar.Rijn, zoals je Duffel ook zou opdelen in Duf-fel (zoals Eveline aan het eind van het liedje doet). Je verdeelt dan een medeklinker over twee lettergrepen, en dat zou het dilemma (dilem-ma) mooi oplossen. De reden daarvoor is dat zo’n medeklinker zijn aandacht alleen kan verdelen over twee lettergrepen als de eerste beklemtoond is en de tweede niet, misschien omdat we het begin van een beklemtoonde lettergreep vraag scherp en duidelijk houden: het zijn die klemtonen waar we scherp op letten bij het luisteren.
Duffel en dilemma zijn voorbeelden van goede vormen (de medeklinker staat voor een onbeklemtoonde klinker), maar in manda-rijn is de tweede lettergreep juist beklemtoond en daar doen we het bijna nooit: tortellini spreek je niet uit als [tɔr.tɛl.li.ni], maar als [tɔr.tə.li.ni] wanneer je Nederlands spreekt.
Toch vraag ik me af of Eveline een woord als "correct" dan ook als [kɔr.ɛkt] zou zingen, wat zou moeten volgens bovenstaande verklaring.
Twee andere puntjes:
"maar in manda-rijn is de tweede lettergreep juist beklemtoond"
–> de derde, zou ik zeggen.
"En Canada wordt ook niet uitgesproken als [kɑnɑdɑ]"
Door mij wel hoor. In het algemeen is mijn neutralisatiecontext-a gewoon een [ɑ], ook/zelfs aan het eind.
Vlamingen zullen de -a aan het einde van woorden inderdaad veelal kort uitspreken. Een mooi voorbeeld is "Afrika", dat als af-ri-kah wordt uitgesproken in het zuiden, maar als aa-frie-kaa in het noorden van ons taalgebied. Zou af-rik-ah ook kunnen? Vast wel.
Wat wel opvalt is dat dit meisje wat nogal nadrukkelijk articuleert, ze probeert meer standaard te klinken dan ze zelf gewend is. Ze diftongeert zelfs hier en daar haar ee's en oo's, wat toch wel erg ongebruikelijk is in Vlaanderen. We horen dus geen natuurlijke, maar een geforceerde uitspraak.
"Een mooi voorbeeld is "Afrika", dat als af-ri-kah wordt uitgesproken in het zuiden, maar als aa-frie-kaa in het noorden van ons taalgebied."
Voor mij dus aa-frie-kah.
in het zuiden is het denk ik à-fri-ka, dus de eerste lettergreep is een korte a, dus niet af, want de f hoort bij de tweede lettergreep
Trouwens, dat man-dar-ijn zal wel met opzet zijn, een soort grappigheidje in het liedje, maar dat het iets taalkundigs zou zijn lijkt me sterk.
Maar duf-fel en dilem-ma, dat zegt men toch niet in het Nederlands, we kennen toch geen dubbel uitgesproken of lange medeklinkers? Alleen in de spelling om een korte klinker aan te geven.
Dù-fel en dilè-ma zeg je, eigenlijk zou de afbreking als je naar de uitspraak kijkt beter du-ffel en dile-mma zijn.
De afbreking wordt natuurlijk vooral ingegeven door het ritme van het liedje. Dat is nogal staccato wanneer ze mandarijn zingt (voor de liefhebbers: met een glottal stop aan het begin van de laatste lettergreep), maar bij correct is dat minder, en ik kan daar in ieder geval geen afbreking horen.
Iets anders, niet over man-dar-ijn, wel over het citaatje met "confiture". Ik zou geschreven hebben "confituur", gewoon Nederlands. het is niet dat ik erover 'val'. Het is me gewoon opge'val'len.