Historici hebben alle registers uit de Hollandse grafelijkheid uit de periode 1299-1345 in een teksteditie online gezet. Dit levert niet allen een schat aan historische, maar ook aan taalkundige gegevens op. En eigenlijk ook literaire – althans, sommige stukken hebben genoeg stof voor een complete roman. Neem nou wat er op 25 mei 1319 gebeurde.
Graaf Willem III geeft ridder Hendrik van Everingen zijn goederen Everingen, Koudorpe en Ellewoutsdijk terug. Maar Baarland krijgt hij niet, want dat gaat naar Costijn van Renesse. Waarom? Wat zou er gebeurd zijn? In het register staat hierover het volgende:
Wi Willaem grave van Henegouwen, van Holland etc. maken cond allen luden dat wi heren Heynrike van Everinghe, ridder, die ute onsen lande ende van ons ghesceyden was ende in Vlaendren ghevaren was ter wone buten onsen orlof met onsen baren vienden, daer hi ons mede ghetoernt hadde, omme bede willen van vrienden ende omme ghenaden die wi hem doen willen, hem ende den ghenen die met hem ute onsen lande voeren, uyt gheset Jan Hildebrande, Clays ende Wouter sine broeders, onsen evelen moet vergheven hebben ende vergheven alse van der broke ende mesdaet voerscreven, ende hebbense tote onsen ghenaden ende vrientscepe ontfanghen in deser manieren dat hier na volghet.
Dat es te wetene dat haer Heynric voernoemd op sijn goed weder comen sal also als hijt vint, ende die ghene die met hem versoent sien; ende hair Heyric voerseyd die zal behouden Everinghe, Coudorp ende Elewouts dijc, in der manieren dat hijt ende sine broedersf van ons plaghen te houdene. Vord van den ambochte van Berland, dat wi vercoft hadden heren Costijn van Renessen, des zo es hair Heynric voirscreven an ons bleven tote onsen goed denken ende versiene; maer ware dat zake dat hare Costijn van Renessen storve sonder wittachtighen oer, zo souden wi heren Heynric voirs. dat ambocht voirscreven laten te hande ende jonnen voir eenen anderen, om zulc gheld alst here Costijn jeghens ons cofte. Voird zo zal hair Heynric voirnoemd ghenoech doen siere moeder ende siere zuster alse verre voerd alse hoire brieve houden, ende anderen luden die op sijn goed bewijst sien van sinen ouders ende van hem, in der manieren dat hijt hier te voren ghedaen heeft, zonder arghen lijst.
Ende hier bi zo heeft hair Heynrict voirnoemd al sijn goed voirseyd van ons ontfanghen in alder manieren dat hi te voren plach van ons te houdeney, ute gheset den coep die hair Costijn van Renesse jeghens ons ghecoft heeft; ende hi heeft ons trouwe ghezuoren ende gheloeft, ende ons te diennen jeghens elken man ende te doene aldat een trouwe man met sinen gherechten here sculdich es te doene. Ende dit heeft hi ons gheloeft ende ghezuoren te houden wel ende ghetrouliken op sijn lijf ende op sijn goed, ende hi heeft ons te borghe gheset om der mere zekerheyt Philips van Risinghe, Florens sijn broeder, Godevaerd van Staplen, Arnoud van Scenghen, Arnoud Ghisen f. ende Clays Stoerms f., die met hem dese voirs. voerwerden gheloeft hebben te doen houden heren Heynric van Everinghe op hair lijf ende op hair goed.
In oirkonde etc. Ende wi Heynric van Everinghen, ridder, Philips van Risinghen, Florens, Goedevaerd, Arnoud van Scenghen, Arnoud Ghisen f. ende Clays voirs. hebben alle dese voirseyde zaken ende beloften van poynte te poynte also alse si hier boven ghescreven staen gheloeft in goeden trouwen te houden ende te doen houden onsen lieven here den grave voirseyd, ende hebben hem dit verzekert op ons lijf ende op onse goed; ende hebben in kennesse desen brief bezeghelt met onsen lieven here den grave voirseyd. Ghedaen te Berghen in Heynnegouwen op den dach voirseyd.
Is dit een spannend verhaal of niet? Okee, het is verpakt in een ambtelijke oorkonde, maar iedereen met een beetje fantasie ziet van alles en nog wat voor zich. Iemand met meer dan gemiddelde fantasie schrijft op basis van deze gegevens een complete historische roman. Of maakt er een film van.
De editie is te vinden op http://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/RegistersVanDeHollandseGrafelijkheid1299-1345
'sculdich es te doene'. Interessant dat de uitdrukking die we laatst weer konden horen in de eed die Willem-Alexander aflegde, in 1319 al gangbaar was. [En ongetwijfeld al ouder is, maar dat heb ik niet nagezocht]