President Tsaar op Obama Beach op de voet gevolgd (52/60)

Deze zomer publiceren nrc.next en NRC Handelsblad fragmenten uit de roman President Tsaar op Obama Beach van A.F.Th. van der Heijden als feuilleton. De afleveringen verschijnen ’s ochtends <op de website van de krant>. In de loop van de dag blog ik een bespreking. Vandaag: aflevering 52. 

“Zonder mijn bewijsmateriaal had de rechtszaak nooit plaats kunnen hebben.” En: “Ons uiteindelijke doel was oorlogsvoering in z’n huidige vormen op te heffen.”

In de aflevering van vandaag brengt niet alleen het Pokémon-figuurtje Professor Platan zijn wijsheden te berde – in de oorlog brengen mensen hun vijanden soms bewust leed toe, als dat inzicht geen 30 miljoen dollar waard is! –, maar laat zijn bijna-naamgenoot Natan zich ook van zijn zelfverzekerde kant zien.

Ik moest de afgelopen vaken weken wel vaker denken aan het sonnet Soms loop ik ’s nachts naar het Victorieplein van Ischa Meijer, met de terecht beroemde regel over ‘het jongetje dat alles goed zou maken’.

GO!

Dat gedicht van Meijer gaat over de relatie van een kind tot zijn ouders, gezien vanuit het kind. Hier is de relatie wat ingewikkelder. Ook Natan heeft het gevoel dat hij ‘alles goed moet maken’ nu zijn ouders dood zijn: niet alleen gaat hij degenen opsporen die het gedaan hebben, hij gaat er zelfs voor zorgen dat er nóóit meer oorlog komt.

Tegelijkertijd is hier de vader aan het woord die weet dat zijn zoon, áls hij nog geleefd had, alles goed zou zijn gaan maken. Niks geen gelanterfanter! Niks Pokémon GO! Hier wordt de zoon niet alleen geidealiseerd, maar ook in ideale omstandigheden geplaatst: hij komt precies het juiste bewijsmateriaal tegen.

Opa

Het werk van Ischa Meijer was doortrokken van tweedegeneratieleed. Er zit in deze aflevering nog een verwijzing naar dat leed: “Volgens u is de wereld één groot schouwtoneel voor de opvoering van het stuk Schadenfreude” zegt de rechter. Een stuk met die titel bestaat niet, maar zo’n beetje het bekendste stuk uit de Nederlandse naoorlogse toneelliteratuur is natuurlijk Leedvermaak van Judith Herzberg: ook dat is een stuk over de rampzalige doorwerking van het oorlogsleed dat vorige generaties is aangedaan.

De moeder van Natan is natuurlijk ook een lid van die tweedegeneratie, en Natan daarmee van de derde. Over Rebekka’s relatie met haar vader komen we niet veel te weten, maar opa Ban heeft zijn zoon op zijn sterfbed wel degelijk expliciet de opdracht gegeven ‘alles goed te maken’.

Voortsnellende tijd

De regel over het jongetje dat alles goed zou maken is overigens niet het slot van Meijers sonnet. Er komt er nog één na: ‘De tijd die stilstond en hem liet begon’. Manipulaties met de (’tandeloze’) tijd zijn altijd al een obsessie van Van der Heijden geweest. In President Tsaar zet hij hem niet letterlijk stil, maar draait hem een aantal jaar vooruit, naar een periode dat er in alle rust een rechtszaak gevoerd kan worden en het oog van de wereld gericht blijft op deze ene misdaad, die in onze eigenlijke werkelijkheid door de voortsnellende tijd al bijna weer achter zich gelaten lijkt.

De A-index van vandaag is 7,84 (bovengemiddeld).
De totale A-score is 7,96 (stabiel).
We hebben tot nu toe 15.008 a’s gelezen.