(Persbericht Radboud Universiteit Nijmegen)

Mensen die kleuren waarnemen als ze geuren ruiken zijn beter in het onderscheiden en het benoemen van kleuren en geuren dan mensen zonder deze vorm van synesthesie. Dat hebben onderzoekers van de Radboud Universiteit ontdekt.

‘De heersende opvatting was eeuwenlang dat het reukvermogen van mensen er niet echt toe doet. Bovendien zijn mensen in de westelijke wereld slecht in het benoemen van geuren’, zegt Laura Speed, onderzoekster bij het Centre for Language Studies van de Radboud Universiteit. ‘Maar er zijn wel individuen die levendige kleurassociaties hebben bij het ruiken van bepaalde geuren.’

Zeldzaam: geur-kleursynesthesie

Synesthesie is een bijzonder fenomeen waarbij de waarneming in het ene zintuig – bijvoorbeeld het gehoor, het een waarneming in een ander zintuig oproept, zoals smaak. Letter-kleursynesthesie komt het vaakst voor. Ongeveer zestig procent van de mensen met synesthesie heeft deze vorm: zij zien letters in kleuren, ook als ze gewoon zwart gedrukt zijn. Geur-kleursynesthesie is veel zeldzamer, slechts zes procent van de mensen met synesthesie zien kleuren als ze geuren ruiken.

Laura Speed – psycholoog met interesse in de relatie tussen taal en waarneming – en professor Asifa Majid – taalkundige gericht op de diversiteit van talen, culturen en denken – onderzoeken momenteel het menselijk vermogen om geuren te benoemen. Ze vroegen zich af of geur-kleursynestheten anders nadenken en praten over geuren. ‘Zouden hun extra associaties tussen geuren en kleuren helpen om geuren in taal uit te drukken?’

Moeilijk: geuren onderscheiden en beschrijven

Dat blijkt inderdaad zo te zijn. Speed en Majid vroegen synestheten en niet-synestheten om alledaagse geuren te benoemen op twee dagen en namen bestaande tests af die geur- en kleurwaarneming meten. ‘De synestheten waren beter in het onderscheiden en benoemen van geuren en kleuren. Het is voor het eerst dat dit effect wordt vastgesteld,’ zegt Speed. ‘Dit laat zien dat mensen een groter potentieel hebben om geuren te beschrijven dan werd aangenomen en dan we gewoonlijk zien bij westerse proefpersonen. Dat is een belangrijk inzicht om ons meest verwaarloosde zintuig, de reuk, te begrijpen.’