Verwarwoordenboek Vervolg (35)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
brand / vuur
Er is een betekenisverschil.
brand vernietigend vuur
Benzinetanks moeten, in verband met brandgevaar, leeg en ontlucht zijn.
vuur verschijnsel waarbij een materiaal bij een bepaalde temperatuur in een reactie met zuurstof licht en warmte verspreidt
De brandweerinspectie heeft alle uniformen met de oude vuurgevaarlijk kraag laten vervangen door exemplaren die vervaardigd zijn van brandvertragende polyamide.
Met brand wordt het negatieve effect van vuur bedoeld. Daarom hebben we het niet over een vuurverzekering en spreken we niet over moord en vuur schreeuwen, gaan we ons niet de brand uit de sloffen lopen, en delen we niet mee Wij zijn nu uit het vuur. Dus Ik sta in brand is negatief? Ja, dat dacht u misschien. Wat wordt er dan vernietigd in de volgende liefdesdroom?
Zijn handen zijn overal, ik sta in brand, ik trek zijn hoofd naar me toe.
Taal blijft altijd onberekenbaar. Omdat brand negatief is, zou je naast De brand is geblust niet verwachten Het vuur is geblust. Toch kan dit omdat vuur ook het aspect gevaarlijk in zich draagt. Uitgedacht? Neem dan kampvuur en campingbrander. Al die kleine ondoorgrondelijkheden verwarren mij niet meer, maar zetten mij taalkundig in brand en vlam.
Dat we ‘moord en brand’ zeggen komt denk ik ook door de herhaling van de klanken r-t. Verder lijken mij ‘vuurweer’, ‘vuurverzekering’, ‘vuurwerende deur’ e.d. zo onwaarschijnlijk niet. ‘Brandbestendig’ en ‘vuurbestendig’ zijn beide gangbaar. ‘Door vuur verwoest’ komt ook voor naast de standaarduitdrukking ‘door band verwoest’.
Naar mijn mening ligt het verschil enigszins anders: Brand legt de nadruk op het brandende materiaal dat verdwijnt of van gedaante veranderd; vuur legt de nadruk op de vlammen en de afgegeven hitte.
Dank! Daar ga ik over nadenken. Goede commentaren voor de definitieve versie.
‘Het vuur’ is in ieder geval ook de aanduiding van het natuurkundige fenomeen (of element: ‘water en vuur’), terwijl ‘brand’ meer een activiteit of gebeurtenis suggereert. Dit sluit aan bij het commentaar van Andre Engels. ‘Brand’ lijkt me altijd plaats- en tijdgebonden. ‘De brand duurde twee dagen’ kan wel, maar ‘Het vuur duurde twee dagen’ is gek. Prometheus schonk de mensheid het vuur, en daarmee impliciet ook wel de brand, maar dat laatste is toch iets anders.
Ik zou ‘brand’ niet omschrijven als ‘vernietigend vuur,’ maar eerder als ‘vernietiging door vuur.’
Bij kip en ei kun je nog twijfelen tussen oorzaak en gevolg, maar bij vuur en brand duidelijk minder. Geen brand zonder vuur, wel vuur zonder brand, vooral in figuurlijke zin. Je hebt het middel vuur nodig om je doel, te branden, te bereiken. Laten we ons maar niet laten afleiden door de indruk dat ze allebei nogal warm zijn.