De taal van Ilja Leonard Pfeijffer (13)

Door Marc van Oostendorp

Een van de minst begrepen boeken van Ilja Leonard Pfeijffer is Harde feiten. 100 romans (2011). Veel recensenten hebben gedacht dat het ging om een parodie, of een verzameling parodieën. Je kunt het immers niet serieus menen dat je romans kunt schrijven van minder dan 500 woorden. Een van de romans heeft zelfs een titel (‘Zelfportret van de dichter op negendertigjarige leeftijd’) die een woord (vijf lettergrepen) langer is dan de feitelijke roman (‘Gewoon. Maandag. Lekker treurig. Verder niets.’)

De mooiste bespreking van het boek werd op De Reactor gegeven door Hans Demeyer, die erop wees dat de verhalen in Harde feiten niet alleen maar verhaaltjes zijn, en niet alleen parodieën of stijloefeningen. Ze gaan ergens over: de machteloze manier waarop we aan het leven vorm en betekenis proberen te geven door er verhalen van te maken. Het grotere belang dat verhalen uiteindelijk hebben dan ‘harde feiten’.

Een begrip in heel Drenthe

Dat staat niet in de weg dat de verhalen in Harde feiten bijna allemaal wonderlijke vormen hebben. Het 18e verhaal heet bijvoorbeeld De hoeve. Het gaat over een man die ontdekt dat hij enorm begeerlijk wordt voor het andere geslacht als hij besluit om niet meer deel te nemen aan het geslachtsverkeer. Ze dringen zich aan hem op “in de cafés, via e-mail of sms of op straat”. In Drenthe sticht hij op basis van die ervaring ‘een ontwenningskliniek annex meditatiecentrum voor oversekste mannen’, De Hoeve. Deze kliniek gaat uiteindelijk aan zijn succes ten onder: er wordt btw geheven, er komt geen toestemming om de parkeerplaats uit te breiden. Deze problemen zijn zo groot dat de hoofdpersoon besluit naar Katwijk af te reizen en daar de zee in te lopen.

Het is, afgezien van Katwijk, een verhaal dat Pfeijffer een paar jaar later over zichzelf zal vertellen in Brieven uit Genua:

Een beetje belangeloos neuken vind ik wel mooi. Maar het hoeft ook niet. Het is niet belangrijk. Misschien liever niet eigenlijk. Dan moet je weer je sokken uittrekken en je oksels wassen. Gymnastiek doen. Misschien heb ik wel genoeg geneukt in mijn leven. (…) De meisjes zouden eens moeten weten dat ik er zo over denk. Ze zouden schuimend aan mijn schoot plakken. Vertel het maar niet verder. Maar echt niet. Het is beter zo.

Het verhaal in Harde feiten eindigt ermee dat de lezer ineens zelf wordt aangesproken: “De Hoeve is inmiddels een begrip in heel Drenthe. Misschien bent u er zelfs wel eens geweest. Het zou mij niets verbazen.” En daarop volgt ‘♥’.

Onhandige positie

Die zinnen lijken, afgezien van ♥, genomen uit het soort verhaal dat de etiologische sage heet: het verklaart de oorsprong van de naam van de reëel bestaande seksboerderij De woeste hoeve in Drenthe. Ook het voorafgaande verhaal lijkt wel wat op een sage, met zijn enigszins ongerijmde wendingen (man die geen seks meer wil begint seksboerderij; bij de minste juridische tegenslag geeft hij het op en trekt dan helemaal naar Katwijk om tong picasso te eten en zelfmoord te plegen).

Als verhaal lijkt het vooral een verhaal over de afkeer van ‘gedoe’. Dat is de reden waarom de man de seks opgeeft:

Alleen al dat gedoe om veters te ontknopen om schoenen uit te doen in een onhandige positie. Dan dat getrut met knoopjes, riemen en bh-sluitingen.

Sms

Wanneer hij aan het eind de zee inloopt heeft dat een duidelijke reden: “Uiteindelijk moest hij zijn oorspronkelijke missie trouw blijven.” Hij stapt vervolgens uit zijn ‘lelieblanke gewaden en makkelijk uit te trekken sandalen’: nooit meer het gedoe van veters ontknopen. Wat is die missie? Dat kan eigenlijk alleen maar zijn: een einde maken aan de seks. En het gedoe. Vandaar dat de betrekkelijk kleine problemen die De (woeste) hoeve overkomen de aanleiding vormen: normaliter lopen ondernemers die geen toestemming krijgen om een parkeerplaats uit te breiden niet onmiddellijk de zee in.

De dood is de enige manier om te ontsnappen aan het gedoe. Wij, de schrijver van het verhaal en de door hem aangesproken u, wij leven duidelijk nog. Wij laten ons kennelijk niet afschrikken door een beetje gedoe meer of minder. Wij deinzen er voorlopig niet voor terug als iemand ons aanspreekt, bijvoorbeeld via sms: ♥