Door Marc van Oostendorp

Over de mediëvistiek waart al decennia de geest van Umberto Eco. Wanneer laat je de teugels vieren van de weinige feiten die je tot je beschikking hebt en probeer je de lezer in te leiden in de wereld die je inmiddels zo goed kent door een verhaal te vertellen? Een roman te schrijven? Frits van Oostrom schrijft ook over de verleiding in zijn onlangs verschenen Nobel streven, maar hij geeft daar niet aan toe: zijn verhaal blijft een interpretatie van de documenten die voorhanden zijn.

Samen met de zanger en schrijver Rick de Leeuw steekt de Antwerpse hoogleraar Remco Sleiderink wel de Rubicon over. Ik Jan Smeken is een korte roman over de Brusselse rederijker (1450-1517), die af en toe doorschoten wordt door korte zakelijke teksten waarin achtergrondinformatie wordt gegeven over het leven in Brussel in de tweede helft van de vijftiende eeuw en het werkelijke leven van Smeken.

Het is een heel leesbaar boek geworden. Het lijkt me vooral geschikt voor scholieren, in ieder geval als ze op een school zitten waar wat terloopse verwijzingen naar seks geen probleem zijn. De stijl van vertellen is op hen toegesneden, met veel nogal korte zinnen. Het verhaal brengt een gewone vijftiende-eeuwer dichterbij, een kleermaker met een bijzonder talent voor dichten én voor organiseren die het zo tot stadsdichter van Brussel schopt.

De vrouw die doodvriest

Ik Jan Smeken is daarmee een Vlaamse variant van Shakespeare in Love of Amadeus, het verhaal van een lichtelijk rebelse kunstenaar, die worstelt met geld en worstelt met de liefde – in het verhaal van De Leeuw en Sleiderink houdt Smeken niet echt van zijn vrouw en is hij zijn hele leven verliefd op een ander, op Klaar, de vrouw die in een van zijn stukken Maria speelt. Een kunstenaar die uiteindelijk een soort verlossing vindt in zijn kunst, en in de waardering voor zijn kunst: het boek eindigt met de vertaling van Rick de Leeuw van Smekens gedicht over Sneeuwpoppen, een bekend lang gedicht waarin het Brusselse leven wordt geschilderd. De eerste echte uitgever van de stad, Thomas van der Noot, zegt toe het te gaan drukken.

Ja, dat is het: Ik Jan Smeken is een scenario. Je ziet Brussel voor je, je ziet Jan door de stad sjokken, je ziet hem repeteren en plannen maken met zijn vrienden, je ziet hem bij de dichterlijke elite aankloppen – eerst om er afgewezen te worden, later om ze te laten voelen hoezeer ze hem nodig hebben. Je ziet hem schutteren bij Klaar op wie hij verliefd is, je ziet hem mokken bij zijn vrouw. En je ziet vooral het winterse Brussel, de sneeuwpoppen, de vrouw die doodvriest.

Er moet een film van dit boek komen. Daarna zal iedereen een tijdlang alleen nog Jan Smeken lezen.

 

Rick de Leeuw en Remco Sleiderink. Ik Jan Smeken. Veurne: Hannibal. Bestelinformatie bij de uitgever.