Verwarwoordenboek Vervolg (51)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
mist / nevel
Er is betekenisverschil.
mist wolken die op de grond hangen; grote vaagheid.
“Nu gaan we de mist in”, zei de autobestuurder toen het navigatiesysteem het begaf.
nevel lichte mist; vaagheid; wolk van gas of stof in de ruimte
De nevel hing in flarden boven de weilanden. Zo mooi die koeienpotenmist!
Bij helder weer vannacht zal de Orionnevel goed te zien zijn met het blote oog.
Wanneer is mist lichte mist, en dus nevel? Meteorologen antwoorden dan als volgt. Bij nevel kun je nog verder kijken dan 1 km. Bij mist is het zicht minder dan 1 km. En heel precies wordt er dan ook nog onderscheid gemaakt tussen dichte mist (50-200 meter) en zeer dichte mist (minder dan 50 meter). Dit onderscheid is dus niet mistig.
Je kunt wel van bijvoorbeeld iemands afkomst zeggen dat hij ‘in nevelen gehuld’ is, maar niet ‘in mist gehuld’.. Je hebt ook ook gasnevels, geen gasmist. Nog minder nevelig is misschien ‘heiïg?
Dank. Dat neem ik mee in de definitieve versie.
En is mystificatie dan ‘in nevelen verhuld’ ?
Het zijn wel oefeningen in *Nederlands voor gevorderden*.
De gedachte aan lesmateriaal voor beginners of NT2 moet mijns inziens worden verworpen -> mist/nevel, plooi/vouw … praktisch gesproken zijn het synoniemen,
Inderdaad. Dit is niet geschikt voor beginners. Maar daar is het Verwarwoordenboek ook niet voor bedoeld. Voor mij blijft het een uitdaging om iets te ontwarren in wat jij ‘praktisch gesproken’ ‘synoniemen’ noemt.
Gaat ver. Ik schaar me aan de kant van een beginner die bij die term denkt: hè, een verwarwoordenboek?
Het komt mij voor dat zelfs al zouden mist/ nevel synoniemen zijn (wat dunkt me juist niet zo is; zie de voorbeelden), dan zijn het nog prachtige voorbeelden van de rijkdom van de taal, waarin je nu juist het verschil tussen beide verschijnselen probeert uit te drukken. Niet voor niets heeft ‘nevel; zelfs twee meervouden: nevels en nevelen, elk weer met een andere gevoelswaarde en kent mist geen meervoud. Mist is wat anders dan nevel. Dat is niet iets voor beginners, dat kan iedereen zien, voelen, ruiken en ervaren en als hij zijn taal een beetje beheerst onder woorden brengen. Precies hetzelfde geldt voor plooi/vouw. Je wilt wel een kledingstuk met mooie plooien, maar liefst zonder vouwen. Alweer: het zijn dus juist geen synoniemen……..ook niet praktisch gesproken.
Nevel: een soort mist
Plooi: een niet-scherpe vouw
Meer moet dat niet zijn.
Ik zou daar nog aan toe willen voegen dat ‘nevel’ ook iets onheilspellends heeft: ‘nevelig’, de ;Witte wieven’ boven het moeras, ‘Mein Sohn es ist ein Nebelstreif’ (Erlkönig, Goethe), de ‘nevelingen’ Mist heeft dat m.i. veel minder. ‘De mist in gaan’ heeft iets klungelig, maar ‘Nacht und Nebel’………