Door Marc van Oostendorp

Waarschijnlijk zijn er weinig mensen die al teveel prijzen gekregen hebben, maar vandaag gaat er een prijs naar iemand die er nog lang niet genoeg heeft. Want Raymond Noë krijgt een Visser-Neerlandiaprijs van het Algemeen Nederlands Verbond, voor zijn werk aan Laurens Jz. Coster – een dagelijkse maildienst die duizenden mensen in Nederland van klassieke en moderne gedichten uit de Nederlandse poëzie voorziet.

‘Coster’ behoort tot de top-5 van de literaire tijdschriften in ons taalgebied, in ieder geval naar aantallen lezers. Er worden er iedere dag duizenden bereikt, via het blog waarop de gedichten verschijnen, de gratis e-mailversie die daarvan wordt afgeleid én sinds ongeveer een jaar of twee ook op Neerlandistiek. Ik weet dat er mensen zijn die iedere dag als eerste een gedicht lezen; ik weet dat sommigen van hen dat inmiddels al bijna decennia doen en alle gedichten bewaard hebben.

Als dat géén verrijking van menig leven is. En, om eens een ouderwets woord te gebruiken: als dat geen idealisme is.

Dit alles wordt al bijna 20 jaar lang door één man tot stand gebracht: Raymond Noë, Iedere dag zoekt hij een gedicht uit – zowel uit Nederland als uit Vlaanderen, en zowel uit de vroegste dagen van onze taal als uit zojuist verschenen bundels. Bovendien voorziet hij ieder gedicht van links naar meer informatie over dichter en werk, en geeft hij tips over literaire evenementen en andere zaken.

Administratieve kwesties

Noë heeft inmiddels een rijk netwerk onder dichters, uitgevers van poëzie en organisatoren van festivals, zodat de Coster-nieuwsbrief behalve als dagelijks bron van poëtisch genot voor velen ook werkt als een echte nieuwsbrief voor de Nederlandstalige dichtkunst.

Hij doet al dit werk onbezoldigd, en zonder dat hij hier tot nu toe behalve van individuele lezers veel erkenning voor heeft gekregen, met alleen het oog op en een groot hart voor de literatuur. De gedichten worden verstuurd vanaf een server van een bevriende beheerder van dit soort computers; de blogs draaien op gratis software. Alle administratieve kwesties (mensen die niet begrijpen hoe ze zich moeten abonneren, correspondentie over auteursrechten) handelt Noë zelf af.

Noë gebruikt het internet waar het ooit voor bedoeld leek: niet om er geld mee te verdienen, niet om er kiekjes van jezelf mee te verspreiden – ik geloof dat er niet één foto van hem op internet staat, ik hoop eigenlijk dat er ook geen foto’s van de uitreiking van vanmiddag komen –, niet om ruzie te maken met vreemdelingen over de Amerikaanse president. Maar om ervoor te zorgen dat alle immateriële schatten van de mensheid, alle auteursrechtloze ideeën en teksten, ook echt gedeeld kunnen worden.

Klassieke letteren

Af en toe verschijnen er ook speciale elektronische uitgaven. De afgelopen jaren publiceerde Coster bijvoorbeeld rondom de uitreiking van de VSB-prijs drie serietjes ‘VSB 2015’ ,’ VSB 2016’, en ‘VSB 2017’ waarin opvallende bundels die precies 100 jaar eerder verschenen nog eens werden toegelicht en aangeprezen alsof ze alsnog naar de prestigieuze poëzieprijs konden dingen. Die serietjes verschenen vervolgens in gratis, fraai vormgegeven e-boekjes, als een monument voor de giganten die honderd jaar geleden publiceerden (Van Ostaijen! Nijhoff!)

Toen Noë bijna 20 jaar geleden met zijn werk aan Coster begon, was er nog maar heel weinig literatuur op het internet, en al helemaal nauwelijks Nederlandse lyriek. Het is niet overdreven om te zeggen dat Noë’s inspanningen een belangrijke rol hebben gespeeld om onze dichters een stem te geven op de grote marktplaats die het internet inmiddels is. Het is heel belangrijk voor de literatuur dat mensen blijven proberen nieuwe vormen te vinden om te kunnen blijven genieten van de klassieke letteren.

Ik ben blij dat hij deze prijs krijgt. Ik ben trots dat Neerlandistiek de gedichten ook mag plaatsen.