Het mysterie achter het gezicht van ‘Sinnepoppen’ ontrafeld

(Ingezonden bericht RKD)

Roemer Visscher (1547-1620), nu bekend van menig straat- en schoolnaam, was een van de grote dichters uit de zeventiende eeuw. Hij schreef spraakmakende bundels als Sinnepoppen (1614) en Brabbeling (1614) en was lid van de Muiderkring. Hoe hij eruitzag, was onbekend. De neerlandicus en cultuurhistoricus Lieke van Deinsen, werkzaam bij het RKD, heeft achterhaald dat vroegere portretten op fantasie berusten én heeft het echte portret gevonden. Haar onderzoek is zojuist verschenen in Oud Holland, het wetenschappelijk tijdschrift van het RKD – Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis.

Fantasieportretten en de Muiderkring

Sinds de negentiende eeuw stond Roemer Visscher bekend als een oude man met volle haardos en baard. De dichter is, naast zeventiende-eeuwse literaire kopstukken als Vondel en Bredero, te zien op talrijke schilderijen, prenten en schoolplaten. Hij werd vaak gesitueerd in de Muiderkring: de literaire vriendenclub die regelmatig samenkwam op het beroemde buitenhuis van P.C. Hooft, het Muiderslot. Cultuurhistoricus dr. Lieke van Deinsen presenteert in Oud Holland op basis van een verloren gewaand portret een nieuw beeld van de dichter.

Het ware gezicht in een schrijverskabinet

Het hardnekkige beeld van Roemer Visscher is een van de laatste erfenissen van de mythische Muiderkring. Deze groep van kunstbeoefenaars uit de zeventiende eeuw werd de verpersoonlijking van negentiende-eeuwse waarden als vaderlandsliefde, saamhorigheid en verdraagzaamheid. De ontdekking van zijn echte portret laat goed zien dat de historische juistheid niet zo nauw genomen werd. Voor bewonderde ‘gezichtloze’ voorouders werd – zonder enige schroom – een portret verzonnen. De vondst van Roemer Visschers ware gezicht in het Panpoëticon Batavûm, een vroeg-achttiende-eeuws kabinet met auteursportretten, bewijst dat dergelijke fantasievoorstellingen beeldbepalend konden zijn. De samensteller ervan, Arnoud van Halen (1673-1732), kon als een van de weinige kunstenaars wel putten uit betrouwbare bronnen. Wat blijkt: Roemer Visscher had een kort baardje en was al vroeg kalend.

Oud Holland

Het artikel Achter het masker van de Muiderkring: Een nieuw portret voor Roemer Visscher (1547-1620) verschijnt in Oud Holland – Journal for Art of the Low Countries, jaargang 131, nr. 1 (2018). Na 130 jaargangen papieren uitgave, vernieuwt het kunsthistorisch tijdschrift Oud Holland in 2018. De wetenschappelijke redactie is uitgebreid en er wordt gewerkt aan een online platform voor recensies en back issues. Oud Holland beslaat de kunst van de Lage Landen uit de periode 1400-1920.