Door Marc van Oostendorp

Wat is er in Amsterdam aan de hand? Twee weken geleden werden we opgeschrikt door de mededeling dat aan de VU de opleiding Nederlands te weinig studenten lijkt te trekken, maar vorige week kwam er al even verontrustend nieuws van de UvA.

De decaan van de Faculteit voor Geesteswetenschappen, Fred Weerman lijkt in een opiniestuk in Folia naar aanleiding van de commotie te pleiten voor het opheffen van de opleiding Nederlands. Hij ontkent eerst expliciet dat zoiets de bedoeling is (‘dat is aan de UvA niet aan de orde’), om dan in de rest van het stuk de lezer met zachte hand te leiden naar de conclusie dat het toch zal gebeuren en dat dit ook een goede ontwikkeling zou zijn. In plaats van een vak als Nederlands zou er een ‘brede bachelor’ kunnen komen. Dat is dan tegelijkertijd een mooie aanleiding om de lerarenopleiding voor Nederlands ook voor andere studenten open te stellen.

Het is een opiniestuk en dus niet meteen beleid. Weerman is een bedachtzaam man. Maar het feit dat een dergelijke opinie door een decaan naar voren wordt gebracht op een moment dat er discussie is over de opleiding, geeft te denken.

Liberal arts

De oorzaken voor de crisis moeten niet in het onderwijs worden gezocht, of in de verengelsing van de universiteit, betoogt Weerman. Ze is internationaal, of, zoals hij het noemt, ‘globaal’. Als argument geeft hij dat hetzelfde gebeurt in de “Verenigde Staten, Groot-Brittannië en Australië” – allemaal landen in de Engelstalige wereld. Je zou het feit dat dit het referentiekader ook kunnen zien als een teken dat de verengelsing wel heel diep is ingedaald.

Het opmerkelijke is dan ook weer dat er in diezelfde Engelstalige wereld, een trend is die juist wegvoert van ‘brede bachelors’. De ultieme brede bachelor in Amerika is het zogeheten liberal arts college, waar je een beetje natuurkunde, een beetje geschiedenis, een beetje Grieks en een beetje Engels krijgt; precies dat liberal arts college doet het helemaal niet meer zo goed, omdat studenten kiezen voor gespecialiseerdere opleidingen in de techniek of de economie. Dit lijkt me niet het juiste moment om hier dan wel zulke opleidingen te beginnen.

Ononderhandelbaar

De Universiteit van Amsterdam is al lang de grootste opleiding Nederlands van Nederland, en ook wetenschappelijk is het altijd een centrum van het vak geweest. Weerman mag dan zeggen dat taalkunde en letterkunde als yin en yang zijn (‘Dat die disciplines in één opleiding zitten komt, tja…, omdat dat zo gegroeid is’ ), maar daar werd door menige hoogleraar Nederlands aan de UvA uit de generatie van vlak voor Weerman anders over gedacht.

Het is toch ondenkbaar dat je straks in de hoofdstad van Nederland geen Nederlands meer kunt studeren omdat er nu eenmaal ‘globaal’ een ontwikkeling is waar we niks aan kunnen doen? Zelfs zonder heel nationalistisch te zijn,  kun je toch niet serieus overwegen de studie van eigen taal en cultuur in de culturele hoofdstad te vervangen door een ‘brede bachelor’?

Zoiets is toch hopelijk ononderhandelbaar voor de decaan, nota bene zelf een neerlandicus?

Ik hoop dat ik het te somber zie. Dat ik me vergis, dat het stuk een grap is of een provocatie van Weerman. Ik dacht tot nu toe dat het allemaal wel goed zou komen, maar sinds ik dat stuk van die Amsterdamse decaan las, begin ik me wel zorgen te maken.