Een gedicht op rijm als cursus Engelse uitspraak voor Nederlandse docenten die college geven in het Engels

Door Nico Keuning

Wetenschappelijk onderzoek van cognitiewetenschapper Johanna de Vos aan de Radboud Universiteit Nijmegen heeft uitgewezen dat studenten die college krijgen in het Engels op het examen lager scoren dan studenten die het college in het Nederlands hebben gevolgd. Een van de mogelijke oorzaken is dat studenten in het Engels de lesstof ‘minder goed begrijpen’. Dit laatste lijkt mij zeer aannemelijk. Nog los van de woordenschat is voor een goede verstaanbaarheid en begrijpelijkheid de uitspraak, the pronunciation, van de docent van eminent belang. Een verkeerde uitspraak leidt tot onverstaanbaarheid, verwarring, misverstanden. Wie in Londen de weg vraagt naar Islington met de uitspraak als in island, wordt niet begrepen. Het is, op z’n Nederlands, Is-lington.

Niemand die dat beter weet dan Gerard Nolst Trenité (1870-1946), Nederlands letterkundige en anglist, die onder het pseudoniem Charivarius, tal van taalkwesties in proza en gedichten aan de orde heeft gesteld die nog steeds actueel zijn. Hij is vooral bekend door zijn boek Is dat goed Nederlands?, Ruize rijmen en Klusjes en kliekjes. Maar hij zette ook De geschiedenis des vaderlands, in twee delen, op rijm: ‘O jeugd van Nederland! Door burgerzin gedreven, / Heb ik dit heldendicht om uwentwil geschreven,’.

Charivarius had een taalrubriek in De Groene Amsterdammer. Hij was de eerste (taal)columnist. Zijn rubriek was razend populair. Begrijpelijk. Zijn kennis, vindingrijkheid en humor zijn zeer aanstekelijk. Daarnaast was ‘Trenité’ van 1900 tot 1918 leraar Engels en Staatsinrichting aan het Middelbaar Onderwijs in Haarlem. Hij schreef een aantal schoolboeken, waaronder Drop your foreign accent. Vocal gymnastics (1909). In dit laatste boek is het Engelse gedicht ‘Chaos’ opgenomen. Het lange gedicht, waarin Charivarius een enorme woordenschat paart aan rijmkunst van talloze uitspraakvoorbeelden, telt zestien strofen, 274 regels. De knipoog van de taalpurist bestaat hieruit, dat er zo’n achthonderd onregelmatigheden in het gedicht voorkomen.

 Als beginnend leraar Nederlands wees een collega Engels mij op het gedicht, dat zij met een grote grijns uit haar tas toverde. Ik kende Charivarius al van een werkgroep Taalbeheersing tijdens de studie Nederlands. Maar dit Engelse gedicht kende ik niet. Het gedicht begint zo:

Dearest creature in creation
Studying English pronunciation,
        I will teach you in my verse
        Sounds like corpse, corps, horse and worse.
I will keep you, Susy, busy,
Make your head with heat grow dizzy;

Duizelig zou je er inderdaad van worden als je zo’n woordenschat had, zoals Charivarius deze als een stevige Engelse regenbui over de lezer uitstort. Maar van zo’n rijke woordenschat heeft de gemiddelde Engelssprekende Nederlandse docent geen last. Vakterminologie volstaat en er wordt met digitale middelen tijdens het college natuurlijk veel in beeld gebracht. Voor een goed begrip van de studenten is echter ook de uitspraak van vertaald jargon heel belangrijk:

Now I surely will not plague you
With such words as vague and ague,
        But be careful how you speak,
        Say: gush, bush, steak, streak, break, bleak,

Ook medeklinkers zijn bepalend voor een goede uitspraak en verstaanbaarheid:

The TH will surely trouble you
More than R, CH or W.
        Say then these phonetic gems:
        Thomas, thyme, Theresa, Thames.
        Thompson, Chatham, Waltham, Streatham,
There are more but I forget ‘em-
        Wait! I’ve got it: Anthony,
        Lighten your anxiety.

‘Chaos’ is verplichte leerstof voor Nederlandse docenten die lesgeven in het Engels. Grote kans dat dan studenten die colleges in het Engels volgen, hoger zullen scoren.