Verwarwoordenboek Vervolg (156)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
benieuwd / nieuwsgierig
De woorden worden door elkaar gebruikt, maar er is een klein verschil.
benieuwd ‘graag iets willen weten’, belangstellend, geïnteresseerd
- Na alles wat er gebeurd is, ben ik heel benieuwd of hij wel aanwezig zal zijn.
nieuwsgierig ‘heel graag iets willen weten’, vaak uit eigen belang
- Krijg ik pas morgen mijn cadeau? Ik ben zo nieuwsgierig!
Het gaat bij deze woorden om vier subtiele verschillen. 1. Nieuwsgierig is sterker dan benieuwd. 2. Nieuwsgierig is ook ‘meer dwingend’ en meer ‘uit eigen belang’, dan het neutralere benieuwd. 3. Ook kan nieuwsgierig een ongunstige bijbetekenis hebben, met het betekenisaspect ‘indiscreet’. 4. En er is nog een verschil. Nieuwsgierig is eerder een karaktertrek, en benieuwd ben je naar de afloop of uitkomst van iets. Al deze vier verschillen kunnen een rol spelen in het volgende dialoogje:
Wat ben je toch altijd nieuwsgierig!
Nee, ik ben gewoon benieuwd.
Ik ben benieuwd naar commentaar op deze ontwarring van dit verwarpaar. Ik ben zelfs nieuwsgierig (maar dan alleen in de geïntensiveerde betekenis van benieuwd).
Foto: Pexels
Omdat u het zo nieuwsgierig vraagt.
Ja, die verschillen zijn mooi getroffen. Je zou alleen van term kunnen switchen in een bepaalde contekst, bijvoorbeeld de ironische. Zo zal een stoïcijns figuur, die nog niet weet dat hij in de lotto een prijs gaat winnen van 23 miljoen, in de menigte die nieuwsgierig naar de uitslag op het Sint Pietersplein staat te staren naar een nog leeg billboard, kunnen opmerken dat hij nu toch wel benieuwd is of de voorspelling van zijn waarzegster is uitgekomen. Na het lezen van de uitslag gaat hij zijns weegs.
Dat nieuwsgierig een ongunstige bijklank kan hebben zal, denk ik, wel iets te maken hebben met gierigheid/krenterigheid die het oog heeft op de eigenschap dat je een ander iets niet gunt en het zelf wilt behouden. Bij het gebruik van de term nieuwsgierigheid in die betekenis bestaat de ondeugd erin dat je iets graag wilt krijgen in plaats van dat je het liever behoudt. De richting is tegengesteld. Ook hier zal dan de contekst moeten uitmaken of hij/zij hunkerde naar nieuws voor b.v. zijn/haar algemene ontwikkeling of dat zijn/haar bijnaam aagje was.
Dieren kunnen nieuwsgierig zijn. Maar kunnen ze ook benieuwd zijn? Of vatten we dat onder hoop en vrees?
Ik ben benieuwd of AZ kampioen wordt. ^Ik ben nieuwsgierig of AZ kampioen wordt. Naar mijn indruk blijft het vriji rote verschil tussen beide woorden enigszins onderbelicht. Ik ben benieuwd naar … = ik wil graag weten of … Ik ben nieuwsgierig = Ik wil altijd graag van alles weten.
Ik bedoelde dat * Ik ben nieuwsgierig of AZ kampioen wordt voor mij geen goede zin is.
“Nieuwsgierig Aagje” is een gangbare uitdrukking. Maar “benieuwd Aagje” niet.