Verwarwoordenboek vervolg (121)
Door Jan Renkema
In het Verwarwoordenboek worden zo’n 500 woordparen behandeld met vaak onduidelijke verschillen: afgunst-jaloezie, bloot-naakt, geliefd-populair, plaats-plek, enz. Talrijke lezers hebben woordparen aangedragen met het verzoek om ook die te behandelen. Vandaar deze wekelijkse rubriek.
Mocht u ook een ‘verwarpaar’ behandeld willen zien, plaats dan een reactie onder deze rubriek. Kijkt u dan wel even op de website om te zien of de woorden al zijn opgenomen.
behendig / handig
De woorden overlappen in betekenis, maar verschillen in gebruik.
behendig goed in iets: vooral in fysiek manoeuvreren
- Behendig klom zij via de regenpijp omhoog naar het balkon.
handig goed in iets: in verstand, in gebruik, in omgang met mensen
- Solliciteer alleen als je handig bent in het opsporen van fouten in websites.
- In deze flyer staan handige tips voor je rijexamen.
- De topvoetballer noemde zijn seksistische opmerking achteraf ‘niet zo handig’.
De overeenkomst in betekenis is de bekwaamheid of de vaardigheid. Je kunt iets zonder moeite kunt doen, of je bent ergens bedreven in. Het verschil zit in het ‘iets’ van ‘goed zijn in íéts’. Bij behendig gaat het eerder om lichaamscoördinatie, met de betekenisaspecten: lenig en snel ergens omheen of tussendoor manoeuvreren. Handig is veel algemener. Kunnen we het eens worden over de volgende zeven zinnen? Wat kies je? En waar aarzel je?
- Mijn opa is verbazend … met zijn mobieltje geworden.
- … knoopte het meisje zelf haar losgeraakte strik opnieuw vast op haar hoofd.
- Dat is een heel … zet, de dame áchter de pion zetten.
- Hij wurmde zich … tussen de tafeltjes met glaswerk door.
- Zij is heel … met de bal aan de voet, vooral in kleine ruimtes.
- En dan is er plotseling een nieuw record, als de hoogspringer … zijn lichaam over de lat kronkelt.
- Als … politicus was hij altijd in staat om ruziënde partijen op één lijn te krijgen.
In 1 is het handig. Hier gaat het om handig in gebruik. In 2 is het behendig. Het gaat om goed zijn in vingercoördinatie. Maar handig kan hier ook, in de algemene betekenis van ‘vaardig’. In 3 is het handige, het gaat hier om slimheid (‘goed in verstand’). In 4 ligt het accent op de fysieke prestatie, dus eerder behendig. In 5 zou behendig kunnen staan, maar mijn voorkeur gaat uit naar handig, omdat het accent ligt op de balbeheersing. In 6 is dat anders. Hier gaat het juist om de lichaamscoördinatie, daarom hier behendig. Zin 7 geeft een mooi probleem. Persoonlijk vind ik behendig hier een groter compliment dan handig. Het woordje handig roept eerder iets op van slimheid. Bij behendig in figuurlijk gebruik gaat het er eerder om dat de politicus zijn vak verstaat en verschillende belangen kan ‘coördineren’. Of wil ik nu alleen maar met handig redeneren een behendige oplossing? – Kijk, in de vorige zin waren we het eens. Toch?
Afbeelding van Theodor Moise via Pixabay
Ihkv de Amerikaanse verkiezingen, werd er door Trump een “ordelijke” machtsovergang beloofd. En een enkele dag later, een “ordentelijke”. Vind ik een mooie voor deze rubriek
Omdat je concrete vragen stelt, zal ik degene zijn die antwoord geeft. Ik ben het in grote lijnen met de keuzes eens, die je maakt tussen handig en behendig. Handig kun je vaak vervangen door slim of verstandig, en ook door sluw (in het voorbeeld van de politicus). Er lijkt een zekere voorkeur bij het gebruik van handig in de zin van slim of verstandig in combinatie met een ontkenning.
In één geval wijkt mijn gevoel duidelijk af van je suggesties: in zin 5. kies ik zonder meer voor behendig. Dat zou ook in de argumentatie passen, namelijk dat het toch met de voet is, dat zij zich zo vaardig toont. Misschien speelt onbewust (in mijn geval, zo werkt het in mijn brein; of dat algemeen is durf ik niet te zeggen) – speelt onbewust mee dat handig strijdt met het gegeven dat we het hier over voetvaardigheid hebben. Terwijl ik wel degelijk weet dat behendig precies dezelfde etymologische achtergrond heeft, maar toch is door de klankwissel de band met het lichaamsdeel (de hand) net iets losser. Omdat ik me van die etymologie zo bewust ben, blijft het wel mijn neiging ervan uit te gaan dat de verstandelijke redenering hoofdzaak is bij mijn keuze voor behendig.
Ik merk verder nog een verschil op tussen de zelfstandig naamwoorden handigheid en behendigheid. Handigheid kan ook in het meervoud worden gebruikt (met een bepaalde betekenis, iets als ’truc’), behendigheid voor mijn gevoel niet. Ik ben benieuwd of je dit gevoel deelt. Nog even verder doordenkend kom ik er nu op uit, dat onze voetbalster wel een handige passeerbeweging in huis heeft, maar dat bewijst dat ze behendig aan de bal is (of met de bal)….
En nu nog eens overlezend moet ik zeggen dat de keus tussen het voorzetsel aan of met, de keuze tussen handig en behendig lijkt te beïnvloeden: ze is behendig aan de bal, maar handig met de bal…