Door Siemon Reker

Interessant nieuws afgelopen vrijdag als opening van die plezierige nieuwsbrief van NRC Handelsblad, De Haagse Stemming. (Voorzover ik weet kost het abonneren daarop niets.) Het s-woord klinkt weer aan het Binnenhof!

Het s-woord betreft dus stikstof, in het volgende tekstje gaat het over het k-woord, maar genoeg over deze alfabet-woorden (het is een apart stukje waard), want volgens de nieuwsbrief is het weer in zekere zin crisis, “na een nieuwe stikstofuitspraak van de Raad van State afgelopen januari.” Het is niet waarschijnlijk dat veel lezers over de geciteerde tekst zullen vallen, en als ze dat wel doen betreft het allicht ouderen onder hen.

In het Nederlands is afgelopen jaar, afgelopen maand, afgelopen week, afgelopen maandag allemaal normaal – maar er zijn sprekers die afgelopen januari niet zullen gebruiken, afgelopen februari en andere gevallen van afgelopen+maandnaam evenmin. Ik weet niet waarom dat héel lang ongewoon Nederlands is geweest maar het ís zo. Kijk in Binnenhofse teksten (een beetje ruw geraadpleegd maar ook als details bij nadere beschouwing niet helemaal mochten kloppen, het algemene beeld doet dat zeker wel) en noteer wanneer voor het eerst zo’n combinatie van afgelopen+maandnaam in de Handelingen vanaf 1950 genoteerd staat:

afgelopen januari sinds 1990
afgelopen februari sinds 1993
afgelopen maart sinds 1994
afgelopen april sinds 1979
afgelopen mei sinds 1970
afgelopen juni sinds 1993
afgelopen juli sinds 1991
afgelopen augustus sinds 1995
afgelopen september sinds 1975
afgelopen oktober sinds 1992
afgelopen november sinds 1998
afgelopen december sinds 1976

Dat is vreemd maar het zou kunnen verklaren waarom ikzelf bijvoorbeeld geneigd ben afgelopen+maandnaam niet te gebruiken: in de jaren waarin “mijn” Nederlands gevormd is was dat onuitgesproken not done.

Is dat zo? Lukraak controleren. Ik keek via Ngram viewer op delpher.nl naar het voorkomen in de tijd van “afgelopen mei”: zie de oogst, met eenmaal een tekst uit 1949 (de andere van 1951 is identiek aan die van 1949) maar pas geregeld komt “afgelopen mei” voor vanaf 1985.

“Afgelopen januari” begint in 1972. Dat hoeft niet meer getoond te worden, – het beeld is immers duidelijk. Maar ik begrijp het niet en ik weet niet of erover geschreven is – in de e-ANS krijgt de kwestie geen aandacht.

En: bij afgelopen+dagnaam zien we hetzelfde beeld! Verrassend, want daarmee heb ik geen moeite. Als voorbeeld “afgelopen vrijdag” om terug te keren naar het begin van deze bijdrage:

Het ene vroege jaar (1932) is toevallig het toegevoegde geboortejaar van de auteur van deze tekst die in feite uit 2009 stamt.

Dit stukje verscheen eerder op het blog van Siemon Reker.