Over Willem die Madoc maakte van Nico Dros
De Madoc van ene Willem, de schrijver van Reinaert de Vos. Het is de ‘meest virtuele tekst uit de Nederlandse literatuurgeschiedenis’, biedt voer voor vele theorieën en is omgeven door geheimzinnigheid. Nico Dros biedt met Willem die Madoc maakte een raamvertelling, een meervoudige gedachteproef die niet voor alles een verklaring biedt.
Verder lezen / bronnen:
Reynaert in tweevoud. Deel 1. Van den vos Reynaerde (2002) (https://www.dbnl.org/tekst/_vos001vosr25_01/)
Frits van Oostrom, Stemmen op schrift (2006) (https://www.dbnl.org/tekst/oost033stem02_01/) Reinaert de vos – Tekst in Context (2015)
Hubert Lampo, Kroniek van Madoc (1975)
Maartje Draak, Lampo’s Kroniek van Madoc: bezwaren van de vakman (1976) (https://www.dbnl.org/tekst/_gid001197601_01/_gid001197601_01_0046.php)
J.W. Muller, Reinaert-studiën (1927) (https://www.dbnl.org/tekst/_tij003192701_01/_tij003192701_01_0008.php)
De twee handschriften met een volledige versie van Van den vos Reyaerde zijn erg de moeite waard om online te bekijken.
– Comburgse handschrift (http://dfg-viewer.de/show/?set[mets]=http://digital.wlb-stuttgart.de/mets/urn:nbn:de:bsz:24-digibib-bsz3239702651/urn:nbn:de:bsz:24-digibib-bsz3239702651.xml)
– Dyckse handschrift (https://sammlungen.ulb.uni-muenster.de/hdh/content/titleinfo/2138209)
Jörgen geeft een gloedvolle karakterisering van de Reynaert: “grappig, vilein, sadistisch, virtuoos stilistisch, vol scabreuze dubbelzinnigheden, fantastische personages en een slim plot, kortom geniaal en misschien wel het allerbeste wat onze vaderlandse literatuur te bieden heeft.” Elk van deze typeringen vraagt om een aparte toelichting, een apart artikel en misschien nog wel ook een aparte dikke wetenschappelijke monografie. Dan heeft Jörgen in zijn gloedvolle opsomming ook nog niet eens vermeld dat de middeleeuwse context van het verhaal zoveel toelichting vraagt, maar daarvoor reikt hij de kijker een oud en beproefd middel aan: een gefictionaliseerde biografie over het leven van de dichter van de Reynaert, Willem geschreven door Nico Dros,
Over Willem is niets bekend, zodat zijn Willem voor de lezer een gids wordt voor de dertiende-eeuwse wereld, zoals Forest Gump dat was voor de twintigste eeuw. In veel belangrijke ontwikkelingen zou de slimme Willem een hand hebben: het einde van de horigheid bevorderde hij, voor de bureaucratisering van het bestuur was hij verantwoordelijk en ook stimuleerde hij de groei van de steden. Nico Dros vertelt het met verve zoals mijn docent middeleeuwse geschiedenis in het eerste jaar: ’toen kwam er en slimme lieden die dachten…” Maar lezende in het boek bekroop me toch het gevoel dat de Willem van Nico Dros toch wel erg een afspiegeling is van een eenentwintigste-eeuwse individualist is.
De thematiek van het kindermisbruik door geestelijken meer zegt over onze tijd dan over het verleden. In het boek ‘De Papen van Brugge’ geschreven door Hendrik Callewier vond ik geen beschuldigingen van misbruik van kinderen door geestelijken, wat natuurlijk niet wil zeggen dat het niet voorkwam, wel dat er anders op gereageerd werd.
De moord op de kinderverkrachter broeder Elmus drijft het verhaal voort.Opmerkelijk genoeg werd Willem, die ook slachtoffer was niet gedreven door een niets ontziende haat. Hij wilde de broeder wel vernederen, belachelijk maken, maar niet martelen en doden.(vgl. p 541) Andere slachtoffers hebben hem gedood. Dat Willem anders handelde dan zijn tijdgenoten en geen wraak nam vond ik vreemd. Eigenrichting was zeker nog geaccepteerd in de dertiende eeuw, maar Willem beheerste zijn wraakgevoelens.De Willem die ik ken uit de Reynaert verlustigde zichzelf evenzeer in sadisme als zijn middeleeuwse publiek.De vileine en sadistische, en dus middeleeuwse Reynaert vind ik niet terug in het boek van Nico Dros.
Nico Dros dekt zich daar echter wel voor in: “Willem had de seculiere, licht rebelse toon, ondeugende geest van het verhaal (Franse voorbeeld JdP) weten te verinnerlijken en daarna had hij het verhaal iets aangescherpt en gesitueerd in zijn eigen leefomgeving. Hij hield van de geest die in de dierenepos regeerde en voegde zich er als dichtende verteller graag naar. Maar het was niet zijn eigen, authentieke geest”(p. 486). Ik geloof dat we de geest van Willem juist alleen uit Van den vos Reynaerde kunnen leren kennen.
Interessante vlog, maar hoor ik je A.D. uitspreken als Ante Diem?
Wow ja, geen idee waar dat vandaan komt. Is me bij het monteren ook niet opgevallen. Anno Domini!