Jeugdverhalen over joden (149)

In deze reeks publiceert Ewoud Sanders het ruwe materiaal voor een in 2022 te verschijnen boek met een analyse van deze bronnen.

Auteur: A. Korpershoek-Van Wendel de Joode (geboren 1947)
Oorspronkelijk Nederlands

Herkomst en drukgeschiedenis

‘Jonathan’ is geschreven door A. Korpershoek-van Wendel de Joode (geboren in 1947). Zij debuteerde in 1975 en heeft inmiddels ruim tien christelijke jeugdboeken op haar naam staan. De meeste verschenen bij uitgeverij Den Hertog in Houten.

  ‘Jonathan’ is opgenomen in een bundeling van elf kerstverhalen, getiteld Voor elk, die in duister dwaalt. Dit boek verscheen bij uitgeverij Den Hertog in Houten en beleefde tussen 1985 en 2008 vijf drukken. In de samenvatting is geciteerd uit de vijfde druk.

Samenvatting

In november 1944, tijdens de Hongerwinter, wordt Jonathan ondergebracht bij een onderduikgezin in een niet nader genoemd dorp. Daar krijgt hij een nieuwe naam: Johan. Johan komt terecht in een gezin met twee kinderen: Anneke en Piet.

Johan is vijf jaar en heeft een ‘mager wit snoetje en grote donkere ogen’. Zijn uiterlijk komt Anneke bekend voor. ‘En dan weet Anneke opeens, waarom hij haar zo bekend voorkomt. Zo’n jongetje, met net zulke vraagogen en net zulke donkere krullen, staat op de omslag van de kinderbijbel.’ Aan haar vader vraagt Anneke: ‘Vader, is Johan een jodenjongetje?’ Vader bevestigt dit.

Als opa langskomt ziet ook hij meteen: ‘’t Is er een van het oude volk.’ Opa komt vaak langs, speciaal voor Johan. ‘Dat kleine jodenjongetje heeft een bijzonder plaatsje in zijn hart. Soms denkt hij wel eens dat de Heere er een bedoeling mee heeft om Johan hier te brengen.’

Opa leest Johan geregeld voor uit het Oude Testament. Dat vindt Johan fijn, ‘want de verhalen uit dat boek gaan over zijn volk’. Kort voor kerst begint opa voor te lezen uit het Nieuwe Testament. ‘Johan gaat dicht bij opa zitten. Fijn, een nieuw verhaal! Hij zet z’n oren wijd open. Vreemd, deze vertelling over Jozef, de timmerman en over Maria, die een kindje gaat krijgen, heeft hij nooit gehoord.’

  Opa legt de vijfjarige Johan uit ‘dat alle mensen zondaren zijn en een nieuw hart nodig hebben’ en dat je dit kunt krijgen door Jezus lief te hebben. Vervolgens bidt grootvader in stilte voor Johan. ‘Heere, wilt U Zich toch ook ontfermen over Johan. Hij hoort bij ’t verbondsvolk, maar de Messias kent hij niet.’

 Dan gebeurt er ‘iets wonderlijks in hem’ – in grootvader. Het is ‘net of de Heere antwoord geeft. Net of de Heere zegt: Dit kind, daar zal Ik voor zorgen, dat is voor Mijn rekening. Ik zal ’t in Mijn armen dragen.’

 Een dag voor kerst beginnen de Duitsers plotseling met huiszoekingen. Anneke en Piet vluchten met Johan naar opa, die diep in het bos woont. Opa blijkt niet thuis en daarom schuilen ze in zijn schuur, een bouwvallig houten hok. Piet legt de kleine Johan op een stapel jutezakken. Johan vraagt aan Anneke om het kerstverhaal nog eens te vertellen. ‘Voor de Heere Jezus was ook nergens plaats, hè?’, zegt hij droevig. ‘Nee, jochie’, antwoordt Anneke geroerd. Piet begint te bidden: ‘De Heere alleen kan uitkomst geven.’ Kort daarop komen opa en vader aanlopen en zijn ze veilig.

  Na de oorlog kan Johan bij het onderduikgezin blijven wonen. Zijn ouders zijn omgekomen en ook de rest van de familie is dood. Zijn onderduikvader en -moeder voeden Johan, die nu weer Jonathan heet, op als hun eigen zoon. Omdat Johan goed kan leren gaat hij studeren. Maar Jonathan ‘leert ook iets, dat nóg belangrijker is. Door genade mag hij ook leren kennen de grote liefde van de Heere, Die Zijn Zoon gegeven heeft voor (…) zondaren.’

Doelgroep en receptie

De bundel Voor elk, die in duister dwaalt is volgens uitgeverij Den Hertog geschikt voor kinderen van circa zes tot circa twaalf jaar. ‘Deze bundel kan gebruikt worden’, aldus de flaptekst, ‘als lees- en voorleesboek op verenigingen, (zondags)scholen en in gezinnen.’

 Van Voor elk, die in duister dwaalt vond ik twee besprekingen. ‘Het ene verhaal spreekt meer aan dan het andere, evenals de strekking’, oordeelde Onze hervormde zondagsschool in 1986. ‘Als ik uit deze bundel een verhaal moest kiezen om te vertellen, koos ik het verhaal over Jonathan, een Joods jongetje in de oorlog. Spannend geschreven door mevr. A. Korpershoek-van Wendel de Joode. De betekenis van Kerstfeest komt in dit verhaal heel goed tot zijn recht.’

‘De verhalen zijn moraliserend geschreven door 7 auteurs, matig van stijl en allemaal opgebouwd volgens hetzelfde, zeer voorspelbare schema’, oordeelde de Nederlandse Bibliotheek Dienst over de gehele bundel.