• Door naar de hoofd inhoud
  • Skip to secondary menu
  • Spring naar de eerste sidebar
  • Spring naar de voettekst
Neerlandistiek. Online tijdschrift voor taal- en letterkunde

Neerlandistiek

Online tijdschrift voor taal- en letterkundig onderzoek

  • Over Neerlandistiek
  • Contact
  • Homepage
  • Categorie
    • Neerlandistiek voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal

‘Joncker Jan uut den Vergiere’ : Hiaat

27 januari 2022 door Willem Kuiper Reageer

In de Historie van joncker Jan uut den Vergiere, zoals gedrukt door Harman Janszoon Muller, Amsterdam ca. 1590, ontbreken het slot van capittel 26, de capittels 27 en 28 alsook het begin van capittel 29. Een onbekende Duitse bezitter of bibliothecaris heeft dit opgemerkt en genoteerd:

Deze historie is door Muller gedrukt als een dun boekje, samengesteld uit 7 binio’s (katernen van 2 dubbelbladen), gesigneerd A-G, tezamen 28 bladen oftewel 56 bladzijden. De opbouw is regelmatig, wat gebruikelijk is voor herdrukken. Vaak stond een eerdere druk model, die kolom-voor-kolom door de zetter(s) gekopieerd werd. Ik stel mij voor dat dit soort boekjes voor drukkers die middeleeuwse teksten in hun fonds hadden, ‘bijverwarming’ was. Als het stil was in de drukkerij kon Muller om zich heen kijken en zien welke longseller bijna uitverkocht was en een nieuwe oplage kon gebruiken. Dan werd er een oude letterkast op de bok gezet met inmiddels door het vele gebruik versleten zetsel en dan werd zo’n boekje tussen het serieuze, in-opdracht-drukwerk door in hoog tempo gezet en over de pers gehaald. Aan correctie werd niet of nauwelijks gedaan. Dat hield alleen maar op.

Het hiaat bevindt zich tussen bladzijde G2verso en G3recto, dat is in het hart van het laatste katern. In het onlangs gedigitaliseerde boek is het bindgaren zichtbaar. Dat laat inderdaad ruimte open voor de mogelijkheid dat dit laatste katern geen binio maar een ternio (3 dubbelbladen) had moeten zijn. Op de voorgaande 26 bladen pasten bijna 26 capittels. Er ontbreken het slot van capittel 26, twee complete capittels (27 en 28) en het begin van capittel 29. Als dat niet al te grote capittels waren dan zou dat zonder houtsnede(n) in theorie net op 1 (hier ontbrekend) dubbelblad hebben kunnen passen. Opvallend is dat in alle voorgaande katernen het derde blad genummerd is: A iij., B iij., C iij., D iij, E iij. en F iij., maar dat de signatuur G iij. ontbreekt. In theorie zou G iij. op het ontbrekende blad hebben moeten staan. Het heeft er alle schijn van dat iemand in de drukkerij ergens in het proces tussen zetten en binden een fout gemaakt heeft. Göttingen is gevraagd om eens naar dat G-katern te kijken: welke bladzijde zit aan welke bladzijde vast? Is dat bekend dan kan de drukvorm gereconstrueerd worden.

Het zou allemaal niet zo erg geweest zijn als er een compleet tweede exemplaar van deze ridderroman bewaard gebleven was, of veel beter nog , de oorspronkelijke versroman (zo die er geweest is), waarvan deze prozaroman een bewerking is. Vergelijking met de Hoogduitse Johan uz dem Vergiere biedt nauwelijks soelaas, want de voorstelling van zaken aldaar verschilt nogal, en ook is er in deze fase van het verhaal geen logische aansluiting van de Duitse tekst op de Nederlandse (of andersom).
In Johan uz dem Virgiere ontploft Johan van woede als hij na het redden van de stad Rome van de hongerdood door de inblazingen van de verrader Gaveron opnieuw afgewezen wordt als echtgenoot van keizersdochter Clarie / Clarisse. Johan dreigt zijn geloof af te zweren, over te lopen naar Machmet en het Romeinse Rijk in de as te leggen. Om Johan te kalmeren en haar eigen standpunt in dezen duidelijk te maken neemt Clarie Johan mee naar haar kamer, alwaar de anderhalve meter niet in acht genomen wordt en Johan een zoon bij haar verwekt.
Johan verlaat Rome en rijdt vier jaar lang doelloos door Europa totdat hij op een goede dag zijn vader Ruprecht incognito ontmoet en verslaat. Dankzij een ring kan het overtuigende bewijs van bloedverwantschap geleverd worden. Ruprecht gaat nu op weg naar Rome om Gaveron te straffen voor zijn verraad, Johan gaat naar het hof van de Franse koning om hem om een ‘bede’ te vragen: het in de echt verbinden van zijn vader en moeder. De koning stemt toe als dat in zijn macht ligt. Tijdens het avondmaal mag Johan aan tafel bedienen en vestigt zo de aandacht van zijn moeder op zich omdat hij een ring draagt die zij aan haar minnaar Ruprecht gegeven heeft. Maar zodra moeder en zoon elkaar herkend en in de armen gesloten hebben, wordt Parijs bedreigd door twee reuzen, Reinwart en Isenwit, nadat die daarvoor al het land tussen Lofen en Parijs verwoest hadden. Beiden zijn zo lang dat ze over de muur kunnen kijken.
Waar lag / ligt “Lofen”? Het toponiem komt niet voor in de Mittelhochdeutsche Begriffsdatenbank (het Duitse REMLT), evenmin trouwens als de namen van die twee reuzen. Gaat het hier om Leuven in België of het Utrechtse Lofen? In beide gevallen komen de reuzen uit het noorden en niet uit het zuiden, zoals in onze historie.
Natuurlijk durft niemand het op te nemen tegen één van die twee reuzen behalve Johan, die de reus Isenwit haast moeiteloos verslaat en daardoor zijn bede door de Franse koning ingewilligd ziet: het huwelijk van zijn vader en moeder, waarmee hij zichzelf bevrijdt van het stigma ‘vondeling’. Omdat de Franse koning kinderloos en inmiddels hoogbejaard is, biedt deze hem de kroon van Frankrijk aan. Johan gaat hier niet op in. Hij wil naar Rome om daar zijn recht te halen.

Hoe dan ook. In het verloren gegane Amsterdamse stuk tekst zal heer Jan de Sarasijnse reus verslagen hebben, zijn vader en moeder met koning Lodewijk verzoend en beiden in de echt verbonden hebben, waardoor hij vondeling af is en en passant erfgenaam van de Franse kroon geworden is.

Delen:

  • Afdrukken (Opent in een nieuw venster) Print
  • E-mail een link naar een vriend (Opent in een nieuw venster) E-mail
  • Share op Facebook (Opent in een nieuw venster) Facebook
  • Delen op WhatsApp (Opent in een nieuw venster) WhatsApp
  • Delen op Telegram (Opent in een nieuw venster) Telegram
  • Delen op LinkedIn (Opent in een nieuw venster) LinkedIn

Vind ik leuk:

Vind-ik-leuk Aan het laden...

Gerelateerd

Categorie: Artikel Tags: Joncker Jan uut den Vergiere, Middelnederlandse ridderroman

Lees Interacties

Laat een reactie achterReactie annuleren

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Primaire Sidebar

Gedicht van de dag

Willem de Mérode • De visch

De vis was giftig, ik moet sterven.
De vis groeit in mij, ik verminder.
Zijn bek bijt en zijn vinnen steken.
Ik ving de vis, de vis ving mij.

➔ Lees meer

Bekijk alle gedichten

  • Facebook
  • YouTube

Agenda

28 februari 2026: Lezing Die Wrede Een met die Rode Baard en sy viervoetige jambes

28 februari 2026: Lezing Die Wrede Een met die Rode Baard en sy viervoetige jambes

22 februari 2026

➔ Lees meer
6 maart 2026: Indische detectives en misdaadromans

6 maart 2026: Indische detectives en misdaadromans

20 februari 2026

➔ Lees meer
15-17 april 2027: Achter de verhalen

15-17 april 2027: Achter de verhalen

20 februari 2026

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle agendapunten

Neerlandici vandaag

sterfdag
2022 Stijn De Paepe
➔ Neerlandicikalender

Media

De Twintigers: Juicy

De Twintigers: Juicy

22 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Safae el Khannoussi Translation Project

Safae el Khannoussi Translation Project

21 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
Lange lijnen 5: Met Gaea Schoeters

Lange lijnen 5: Met Gaea Schoeters

20 februari 2026 Door Redactie Neerlandistiek Reageer

➔ Lees meer
➔ Bekijk alle video’s en podcasts

Footer

Elektronisch tijdschrift voor de Nederlandse taal en cultuur sinds 1992.

ISSN 0929-6514
Bijdragen zijn welkom op
redactie@neerlandistiek.nl
  • Homepage
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Over Neerlandistiek
  • De archieven
  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacy­verklaring
  • Contact
  • Facebook
  • YouTube

Inschrijven voor de Dagpost

Controleer je inbox of spammap om je abonnement te bevestigen.

Copyright © 2026 · Magazine Pro on Genesis Framework · WordPress · Log in

  • Homepage
  • Categorie
    • Voor de klas
    • Vertelcultuur
    • Naamkunde
  • Archief
    • 10 jaar taalcanon
    • 100 jaar Willem Frederik Hermans
  • E-books
  • Neerlandistische weblogs
  • Jong Neerlandistiek
  • Frisistyk
  • Mondiaal Neerlandistiek
  • Over Neerlandistiek
  • Contact
 

Reacties laden....
 

    %d