Wat is het nut van kinderrijmpjes? Dat is geen neoliberale vraag maar een evolutionaire: in allerlei culturen, misschien wel in alle culturen, zingen ouders liedjes voor hun kinderen en zeggen ze versjes op. Dat moet een verklaring hebben. Wat is die?

Je zou kunnen denken dat het kinderen helpt met de ingewikkelde taak waar ze voor staan: hun moedertaal leren. Gedichtjes en liedjes zijn meer gestructureerd dan alledaagse taal – dat is zo ongeveer de definitie van een gedicht: gestructureerde taal – en mogelijk hebben de kinderen daar wat aan. Rijm en ritme geven een houvast in de enorme taalzee waarin kinderen hun weg moeten vinden. Bovendien doet rijm je beseffen dat je een woord als brand kan worden opgedeeld in br- en het rijmende deel -and. En dat is een eerste stap op weg naar het besef dat je woorden kunt opdelen in klanken die je ieder met een letter kunt schrijven.

Je zou dat kunnen denken, maar het is nog maar weinig onderzocht.

Stadium

Laura Hahn, die vanmiddag promoveert aan de Radboud Universiteit (ik heb de eer in haar oppositie te zitten) brengt daar verandering in aan. Ze onderzocht hoe gevoelig kleine kinderen precies zijn voor rijm – valt het ze op als woorden aan het eind van regels wel of niet rijmen? – en voor metrum – wordt het rijmeffect versterkt in gedichten met een regelmatige afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen?

Dat vast te stellen is behoorlijk ingewikkeld. Uit Hahns onderzoek, onder andere naar wat er in de hersenen gebeurt wanneer kinderen naar rijmende of niet rijmende versjes luisteren, blijkt in ieder geval dat ook kinderen van minder dan een jaar rijm en ritme al herkennen. En ze hebben daar mogelijk ook profijt van: bij een test van de woordenschat die een half jaar later werd uitgevoerd, bleken kinderen die gevoelig waren voor het metrum een grotere groei in hun woordenschat te hebben doorgemaakt dan hun leeftijdsgenoten.

Daar stond wel tegenover dat diezelfde metrumgevoelige kinderen tijdens het experiment juist een kleinere woordenschat hadden; maar het maakt het aannemelijk dat die gevoeligheid voor lettergrepen en klemtoon in een bepaald stadium van je ontwikkeling belangrijk is om woorden te leren.

Laura Hahn. Infants’ perception of sound patterns in oral language play. Proefschrift, Radboud Universiteit. Verdediging vanmiddag (16.30) te volgen via livestream.