Verschenen: Die Tübinger Sint-Geertruihandschrift

Poëzie, vermaning, vroomheid, verbeelding en schoonheid komen samen in het Middelnederlandse Sint-Geertruihandschrift uit het begin van de vijftiende eeuw. Tegenwoordig wordt het handschrift bewaard in de UB Tübingen, maar oorspronkelijk is het afkomstig uit het klooster Sint Geertruiden in hartje Amsterdam. Elisabeth Meyer, Kordelia Nitsch en Paul Wackers hebben deze verzameling religieuze teksten (o.a. het lijdensverhaal en een preek over het laatste oordeel) voor het eerst in het Duits vertaald en van uitgebreid commentaar voorzien. Dat stelt de lezer in de staat om de soms bevreemdende, soms verrassend actuele denkbeelden van de middeleeuwer in een context te plaatsen.

Tijdloos is bijvoorbeeld de mensheidsdroom om afstanden zonder tijdsverlies te kunnen overbruggen. Volgens de preek is deze vaardigheid post mortem gegund aan de door god uitverkorenen: “Een lichaem sel soe snelle sijn/dat hem een mensche sonder pijn/op een cort sel moghen senden/in des aertrijcs vertste enden” – het lichaam is dan zó snel, dat de mens zichzelf zonder moeite binnen luttele seconden in alle hoeken van de wereld kan zenden. Natuurlijk wist men toen ook al dat er een probleem is met de materie. Daarom wordt uitgelegd: “Dese snelheit coemt hier bi/om dat volcomen heerscapi/ die siel sel hebben vanden live” – de enorme snelheid ontstaat doordat de ziel volledig over het lichaam zal heersen. In dit voorbeeld en op nog veel meer plaatsen vertalen de Middelnederlandse verzen Latijnse geleerdheid van o.a. Petrus Lombardus en Thomas van Aquino voor en volkstalig, mogelijk vrouwelijk, publiek. Ook dit maak het handschrift zo bijzonder.

Een mooi extraatje in deze uitgave zijn enkele afbeeldingen, waaronder die van een 1984 teruggevonden piëta uit het Sint Geertruidenklooster die de vrome teksten nog aanschouwelijker maken en glimp van de materiële cultuur geven waarbinnen de teksten werden gebruikt.

De editie verschijnt als deel XI van de BIMILI-reeks, de Bibliothek mittelniederländischer Literatur. De reeks met allemaal parels uit de Middelnederlandse letterkunde in Duitse vertaling wordt uitgegeven door Bart Besamusca en Carla Dauven-van Knippenberg en zal binnenkort met deel XII worden afgerond.

Een voorproefje uit het Sint-Geertruihandschrift is te vinden op: https://agenda-verlag.de/wp-content/uploads/BILIMI_11.pdf