Hein mansnaam; Magere Hein ‘de dood’

Middelnederlands Hein, verkorting van He(i)ndrik: Soo wael dient Gode Hein ende Han, ghelijck doet een be­gheven man [1470-1490]; Nieuwnederlands ‘de duivel’: Al waerje … de droes …, Nagtmerri, biete­bauw, of on­geboore heintje[18e eeuw; WNT], vaak ook in samenstellingen en aflei­dingen: Wel dat is to­very, … Heyntje-man met zijn peck-stock is toch zo veel mans niet [1617; WNT], Soo schrikte jck van Lucifer en voor Heintjen Pick [1618; WNT], Gelijk bij gelijk, zei Hein­tje Pik, en hij ont­moette een schoorsteenveger [1858; WNT], ook vriend Hein [1795; WNT] en magere Hein ‘de dood’: zo overviel magere Hein met zijn zeissen onzen man ook zeer onverwacht [1794; Senti­menteele Reize naar Schilda], ‘t Lijkt vriend Hein Uit Asmus boek wel! [1839; WNT].

Het gaat om een gebruikelijke al in het Middelnederlands voorkomende verkorting van de per­soons­naam Hendrik (Heindrik), vergelijk ook Middelnederduits Heino en Middelhoogduits Hein (als naam voor de duivel; vergelijk Nederlands en Duits vriend Hein, als naam voor de dood). De algemeenheid van de naam blijkt uit de aanhaling uit de 15e eeuw, waar het voorkomt samen met Han, een verkorting van Johannes. Magere Hein is een spotnaam: de dood wordt vaak voorgesteld als een geraamte gehuld in een donker gewaad, met een kap over het hoofd en een zeis in de hand, die symboliseert dat de dood iedereen treft, zoals een zeis alle korenhalmen ommaait.

hercules zelfstandig naamwoord ‘een zeer sterk iemand’

Vroegmiddelnederlands Tien tijden [t.w. in de tijd van Mozes] so was antheus. Van hercules ghesleghen dod. Die sere starc was ende grod [1285; VMNW]; Nieuwnederlands Een’ Hercules, wanneer de staats­örcaanen loeijen [1800; Lijkrede op Washington], Ik ga onzen Hercules dank zeggen en dan slapen … [1900; H. Sienkiewicz, Te vuur en te zwaard].

Oorspronkelijk ging het om de naam van een held uit de klassieke mythologie, bekend vanwege zijn buitengewone kracht, vergelijk de Vroegmiddelnederlandse attestatie. Later werd het de aanduiding voor iemand met een zeer grote lichaamskracht. Hercules is de Romeinse naam voor de Griekse mythologische figuur Herakles. Hij was een halfgod, een zoon van Zeus, die beroemd werd door de twaalf moeilijke werken die hij als boetedoening uitvoerde in opdracht van koning Eurystheus. Ook de Zuilen van Hercules, een antieke aanduiding voor de Straat van Gibraltar, zijn naar hem genoemd.